BienGiai.comBiện Giải
Đề tài tranh biện theo cấp học

Đề tài tranh biện cho học sinh trung học cơ sở theo từng chủ đề

Kho đề tài tranh biện cho học sinh lớp 6 đến lớp 9, chia theo học tập, tuổi mới lớn, gia đình, văn hoá, thể thao và cộng đồng, mỗi đề kèm hướng nói hai phe.

Lower secondary students in white shirts and blue scarves sitting in two facing rows in a sunny school courtyard under a tree, one boy standing to speak, wide shot from the side

Đề tài tranh biện cho học sinh trung học cơ sở nên xoay quanh những câu hỏi các em bắt đầu tự đặt ra ở tuổi mười một đến mười lăm: quyền tự quyết, tiền tiêu vặt, học thêm, bạn bè, thần tượng, thể thao, và trách nhiệm với cộng đồng quanh mình. Khác tiểu học, các em đã đủ sức bàn chuyện có nhiều bên chịu ảnh hưởng, nhưng vẫn cần đề gắn với đời sống thật thay vì chính sách vĩ mô.

Bài này gom đề theo sáu chủ đề, mỗi đề kèm một hai hướng cho phe ủng hộ và phe phản đối. Các đề về mạng xã hội, điện thoại, môi trường, trí tuệ nhân tạo có bài riêng trong cùng danh mục nên ở đây chỉ nhắc vài đề nền. Cuối bài có bảng gợi ý đề nào hợp khối nào và cách nâng độ khó dần trong một năm học.

Tuổi trung học cơ sở tranh biện khác tiểu học ở đâu

Ở tuổi này các em bắt đầu nhìn ra rằng một quyết định có lợi cho người này thì có thể thiệt cho người kia. Đây là bước rất quan trọng với tranh biện: thay vì chỉ nói “mình thích” hay “mình không thích”, em có thể hỏi “ai được, ai mất, mất đến đâu”. Đề cho trung học cơ sở vì vậy nên có ít nhất hai nhóm người chịu ảnh hưởng, ví dụ học sinh và thầy cô, con và bố mẹ, người bán hàng và người đi đường.

Các em cũng bắt đầu nhạy cảm với chuyện công bằng và quyền tự quyết. Đề nào chạm vào quyền của tuổi teen (được tự chọn môn, được giữ điện thoại, được đi chơi cùng bạn) đều làm các em hăng hái. Đó là lợi thế, nhưng cũng là bẫy: một phe dễ nói bằng cảm xúc, phe kia dễ bị coi là phe của người lớn. Thầy cô nên nhắc rằng nhiệm vụ của phe phản đối không phải bảo vệ người lớn, mà là chỉ ra những hệ quả phe ủng hộ chưa tính tới.

Về độ dài, học sinh lớp sáu, lớp bảy thường nói tốt trong hai đến ba phút; lớp tám, lớp chín nói được bốn phút và bắt đầu dùng câu hỏi xen ngang. Đề vì thế cũng nên tăng dần độ trừu tượng theo khối, từ chuyện trong lớp ra chuyện của trường, rồi chuyện của khu phố, thành phố.

Chủ đề học tập và nhà trường

Học sinh nên được bỏ một môn mình không thích từ lớp tám. Ủng hộ: dồn sức cho môn mình mạnh, học có hứng thú. Phản đối: mười ba, mười bốn tuổi chưa đủ hiểu mình, nền kiến thức chung còn cần cho mọi nghề.

Trường không nên công bố thứ hạng điểm trước lớp. Ủng hộ: tránh áp lực, tránh so bì, bạn học yếu không bị bêu. Phản đối: biết vị trí để cố gắng, minh bạch với phụ huynh. Gợi ý: phe phản đối cần đề xuất cách công bố tôn trọng học sinh.

Học sinh nên được chấm điểm thầy cô sau mỗi học kỳ. Ủng hộ: thầy cô có phản hồi để điều chỉnh, học sinh được lắng nghe. Phản đối: dễ thành bày tỏ cảm xúc, thầy cô nghiêm khắc dễ bị thiệt.

Kiểm tra miệng đầu giờ nên được thay bằng bài viết ngắn. Ủng hộ: công bằng với bạn nhút nhát, cả lớp cùng ôn. Phản đối: mất luyện nói trước đám đông, tốn thời gian chấm.

Mỗi học sinh nên làm một dự án cá nhân thay cho một bài kiểm tra cuối kỳ. Ủng hộ: học sâu, tự tìm hiểu. Phản đối: khó chấm công bằng, dễ nhờ người làm hộ, nhà có điều kiện làm đẹp hơn.

Chủ đề tuổi mới lớn, gia đình và tiền tiêu vặt

Học sinh trung học cơ sở nên được cho tiền tiêu vặt cố định mỗi tuần. Ủng hộ: tập lập kế hoạch chi tiêu, tự chịu hậu quả khi tiêu hết. Phản đối: dễ chi vào quà vặt, đồ không cần; không phải nhà nào cũng có điều kiện như nhau.

Bố mẹ không nên đọc tin nhắn của con khi chưa được cho phép. Ủng hộ: quyền riêng tư, xây lòng tin. Phản đối: trẻ dễ gặp người xấu trên mạng, bố mẹ cần biết để bảo vệ. Đề này nên giữ ở mức nguyên tắc, không để em nào kể chuyện nhà mình.

Con nên được tham gia quyết định chuyện lớn của gia đình như chuyển nhà, chọn trường. Ủng hộ: con chịu ảnh hưởng trực tiếp, được nói thì dễ thích nghi. Phản đối: con thiếu thông tin về tài chính, công việc của bố mẹ.

Học sinh lớp chín nên được tự đi học bằng xe đạp điện. Ủng hộ: tự lập, bố mẹ đỡ đưa đón. Phản đối: an toàn giao thông, tuổi chưa vững xử lý tình huống. Phe nào cũng nên dặn tra quy định hiện hành về độ tuổi điều khiển xe.

Học thêm buổi tối nên được thay bằng giờ tự học ở nhà. Ủng hộ: chủ động, ngủ đủ, đỡ tốn kém. Phản đối: nhiều bạn chưa tự học được, cần người kèm.

Chủ đề văn hoá, đọc sách, thể thao và thần tượng

Nhóm đề này giúp các em đưa sở thích của mình vào tranh biện, rất hợp những buổi sinh hoạt câu lạc bộ đầu năm.

  • Đọc sách nên là môn có tiết riêng trong thời khoá biểu. Ủng hộ: có thời gian cố định thì mới hình thành thói quen. Phản đối: chương trình đã nặng, đọc là việc tự nguyện.
  • Thần tượng tuổi teen có ảnh hưởng tốt nhiều hơn xấu. Ủng hộ: động lực học ngoại ngữ, tập luyện, sống tích cực. Phản đối: chi tiêu theo phong trào, so sánh ngoại hình. Nhắc các em không đưa tên người thật ra công kích.
  • Mỗi trường nên có giải thể thao giữa các lớp mỗi học kỳ. Ủng hộ: vận động, gắn kết. Phản đối: dễ căng thẳng giữa các lớp, học sinh không giỏi thể thao bị bỏ quên.
  • Học một nhạc cụ truyền thống nên là bắt buộc ở trung học cơ sở. Ủng hộ: giữ gìn văn hoá, luyện kiên nhẫn. Phản đối: ép buộc dễ làm mất hứng, nhiều trường thiếu giáo viên.
  • Phim chuyển thể từ truyện hay hơn đọc nguyên tác với học sinh. Ủng hộ: tiếp cận nhanh, kích thích tìm đọc. Phản đối: mất phần tưởng tượng, phim lược bớt chi tiết.
  • Áo đấu, đồ cổ vũ của câu lạc bộ yêu thích nên được mặc ở trường vào ngày thể thao. Đề nhẹ, hợp lớp sáu, luyện cân nhắc giữa vui và nguy cơ chia phe.

Với đề về thần tượng hay câu lạc bộ yêu thích, nên đặt luật trước: không nói xấu người hâm mộ của nhóm khác, không đem tên người nổi tiếng ra chế giễu. Phản bác nhắm vào lập luận, không nhắm vào sở thích của bạn.

Chủ đề cộng đồng quanh trường

Hàng quán trước cổng trường nên bị dời ra xa. Ủng hộ: an toàn thực phẩm, tránh tắc đường giờ tan học. Phản đối: sinh kế người bán, học sinh mua đồ tiện. Đề hay vì có ba bên: học sinh, người bán, nhà trường.

Học sinh nên dành một buổi mỗi tháng làm việc tình nguyện ở khu dân cư. Ủng hộ: hiểu cộng đồng, sống có trách nhiệm. Phản đối: tình nguyện bắt buộc mất ý nghĩa tự nguyện, dễ thành hình thức.

Sân trường nên mở cửa cho trẻ em trong khu phố vào cuối tuần. Ủng hộ: trẻ có chỗ vận động, tài sản công được dùng nhiều hơn. Phản đối: ai chịu trách nhiệm an toàn, vệ sinh, hư hỏng.

Mỗi khu phố nên có một tủ sách chung do thiếu niên quản lý. Ủng hộ: lan toả đọc, tập quản lý. Phản đối: khó duy trì, sách thất lạc, thiếu người lớn hỗ trợ.

Đường trước cổng trường nên cấm xe máy, ô tô trong giờ tan học. Ủng hộ: học sinh qua đường an toàn, bớt khói bụi lúc đông người. Phản đối: người dân trong ngõ đi lại khó, phụ huynh đón con phải gửi xe xa; tắc đường có khi chỉ dời sang phố bên. Đề này luyện các em nghĩ tới người không có mặt trong phòng tranh biện.

Gợi ý đề theo khối và cách nâng độ khó trong năm

Bảng dưới là một lộ trình tham khảo cho câu lạc bộ hoặc giáo viên chủ nhiệm, không phải quy định. Mỗi bậc nên dùng hai ba đề trước khi lên bậc sau.

KhốiChủ đề nên bắt đầuĐộ khóKỹ năng nhắm tới
Lớp 6Trường lớp, thể thao, đọc sáchMột nhóm chịu ảnh hưởngNói có lý do và ví dụ
Lớp 7Gia đình, tiền tiêu vặt, văn hoáHai nhóm chịu ảnh hưởngĐáp lại ý bạn vừa nói
Lớp 8Tuổi mới lớn, quyền tự quyết, nhà trườngCó đánh đổi rõCân nhắc lợi và hại, chia vai trong đội
Lớp 9Cộng đồng quanh trường, công nghệ, môi trườngNhiều bên, có hệ quả dài hạnCâu hỏi xen ngang, so sánh hai thế giới

Đề của lớp chín đã gần với đề trung học phổ thông. Nếu câu lạc bộ có các em đã tranh biện hai năm, có thể dùng thử đề ở bài dành cho trung học phổ thông, nhưng nên giữ lượt nói ngắn hơn.

Một vài lưu ý khi chọn đề cho tuổi này

Đề chạm chuyện gia đình (tiền tiêu vặt, tin nhắn, chọn trường) cần được giữ ở tầm nguyên tắc. Đừng để em nào phải kể chuyện riêng trong nhà làm dẫn chứng; hãy gợi ý dùng tình huống giả định như “một bạn tên A, nhà ở gần trường”. Trẻ ở tuổi này rất dễ bị bạn trêu sau giờ học vì một câu nói trên sàn.

Đề về quy định của trường nên được báo trước với ban giám hiệu nếu tổ chức công khai, để tránh hiểu nhầm rằng câu lạc bộ đang vận động thay đổi nội quy. Tranh biện là tập suy nghĩ hai chiều, không phải kiến nghị thật. Một câu giới thiệu đầu buổi như “hôm nay chúng mình tập nhìn một vấn đề từ hai phía” giúp mọi người thoải mái.

Cuối cùng, không chấm điểm cá nhân hay lập bảng xếp hạng thành viên. Giám khảo là thầy cô hoặc bạn lớn nên nói rõ phe nào thuyết phục hơn trong trận và vì sao, rồi góp ý từng bạn bằng một điểm làm tốt và một điểm thử lần sau.

Câu hỏi thường gặp

Đề tài tranh biện lớp 6 nên dễ đến mức nào?

Nên là chuyện trong trường lớp mà em nào cũng trải qua, chỉ có một nhóm chịu ảnh hưởng chính, ví dụ giờ ra chơi, chỗ ngồi, góc đọc sách. Mục tiêu là em quen nói có lý do và ví dụ, chưa cần cân lợi hại phức tạp.

Có nên cho học sinh trung học cơ sở tranh biện đề về nội quy trường?

Được, nếu giữ ở tầm tập suy nghĩ hai chiều và báo trước với nhà trường. Hai phe cần được giao bằng bốc thăm, và phần kết không nên biến thành lời đề nghị đổi nội quy thật.

Đề về gia đình có nhạy cảm với học sinh không?

Có thể nhạy cảm nếu em phải kể chuyện riêng nhà mình. Hãy dùng nhân vật giả định, tránh đề so sánh hoàn cảnh kinh tế, và để em được từ chối nói nếu thấy không thoải mái.

Học sinh lớp 9 có dùng được đề tài của cấp ba không?

Được với những em đã tranh biện một hai năm, nhưng nên rút thời gian nói và cho thêm thời gian chuẩn bị. Với lớp mới làm quen, đề cộng đồng quanh trường vẫn là bước đệm tốt hơn.

Một buổi câu lạc bộ trung học cơ sở nên tranh biện mấy đề?

Thường một đề cho một trận đầy đủ là vừa, kèm phần góp ý. Nếu buổi dài, có thể thêm một đề ngắn dạng nói nhanh một phút để khởi động, nhưng tránh dồn nhiều đề khiến các em chuẩn bị qua loa.

Làm sao biết một đề đang quá dễ với lớp?

Dấu hiệu là cả hai phe chỉ lặp lại vài lý do giống nhau, trận kết thúc sớm và không có chỗ va chạm thật. Khi đó hãy thêm một nhóm chịu ảnh hưởng hoặc một điều kiện vào đề để mở thêm tầng tranh chấp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138