Đề tranh biện tiếng Anh thông dụng thường bắt đầu bằng “This House would…” (đề xuất làm một việc), “This House believes that…” (khẳng định một nhận định), “This House regrets…” (lấy làm tiếc về một hiện tượng) hoặc “This House supports…” (ủng hộ một xu hướng). Với học sinh Việt, đề tốt là đề có từ vựng quen, chủ đề gần như học đường, công nghệ, môi trường, và hai phe đều nói được bằng vốn tiếng Anh vừa phải.
Bài liệt kê các đề hay dùng, chia theo độ khó và chủ đề, mỗi đề có cách hiểu tiếng Việt và một hướng mở cho mỗi phe. Ý nghĩa chi tiết của từng dạng câu đầu đề đã có bài riêng trong mục tranh biện bằng tiếng Anh; ở đây chỉ nhắc đủ để đọc đúng đề.
Đọc nhanh bốn dạng câu đầu đề
“This House would…” nghĩa là phe ủng hộ đề xuất một hành động và phải trình bày cách làm; ví dụ “This House would ban homework in primary schools” là Chúng mình sẽ bỏ bài tập về nhà ở tiểu học. “This House believes that…” là đề giá trị hoặc nhận định, phe ủng hộ chứng minh nhận định đúng hơn sai, không cần mô hình hành động.
“This House regrets…” yêu cầu so sánh thế giới có hiện tượng với thế giới không có nó, ví dụ “This House regrets the rise of influencer culture” là Chúng mình lấy làm tiếc về sự trỗi dậy của văn hoá người ảnh hưởng trên mạng. “This House supports…” hoặc “This House prefers…” thì yêu cầu so sánh hai lựa chọn hoặc ủng hộ một xu hướng.
Chữ “House” chỉ là cách gọi theo truyền thống nghị viện, hiểu là “phòng tranh biện này”. Khi dịch cho học sinh, nên dịch thành “Chúng mình…” hoặc “Phòng này…”, tránh dịch “Nhà này” gây khó hiểu. Một lưu ý nhỏ: nhiều đề có thêm phần “As…” ở đầu, ví dụ “As a parent, this House would…”, tức là đề có vai, phải lập luận từ góc nhìn người cha mẹ.
Đề dễ cho người mới (cấp hai, đầu cấp ba)
This House would ban homework in primary schools. Chúng mình sẽ bỏ bài tập về nhà ở tiểu học. Ủng hộ: thời gian gia đình, vận động. Phản đối: ôn luyện, thói quen tự học.
This House believes that school uniforms should be optional. Đồng phục nên là tự chọn. Ủng hộ: cá tính, thoải mái. Phản đối: bình đẳng, đỡ áp lực ăn mặc.
This House would make sport compulsory every day. Chúng mình sẽ bắt buộc học sinh tập thể thao mỗi ngày. Ủng hộ: sức khoẻ, tập trung. Phản đối: thời gian học, học sinh có thể trạng khác nhau.
This House believes that pets should be allowed in classrooms. Nên cho nuôi thú cưng trong lớp. Ủng hộ: trách nhiệm, thư giãn. Phản đối: dị ứng, vệ sinh, con vật căng thẳng.
This House prefers living in the countryside to living in the city. Sống ở nông thôn tốt hơn ở thành phố. Ủng hộ: không khí, cộng đồng. Phản đối: cơ hội học tập, dịch vụ y tế.
This House would give students a four-day school week. Chúng mình sẽ cho học sinh học bốn ngày một tuần. Ủng hộ: nghỉ ngơi, học dự án ở nhà. Phản đối: kiến thức bị dồn, bố mẹ đi làm khó trông con.
Đề trung bình (cấp ba)
This House would require all students to do community service before graduating. Chúng mình sẽ bắt buộc học sinh làm công việc phục vụ cộng đồng trước khi tốt nghiệp. Ủng hộ: hiểu xã hội, sống có trách nhiệm, học kỹ năng ngoài sách vở. Phản đối: bắt buộc làm mất ý nghĩa tự nguyện, dễ thành hình thức, chiếm thời gian ôn thi.
This House regrets the rise of influencer culture. Chúng mình lấy làm tiếc về văn hoá người ảnh hưởng. Ủng hộ: giá trị bề ngoài, quảng cáo trá hình. Phản đối: cơ hội nghề nghiệp mới, tiếng nói đa dạng.
This House would ban fast food advertising aimed at children. Chúng mình sẽ cấm quảng cáo đồ ăn nhanh nhắm vào trẻ em. Ủng hộ: trẻ dễ bị tác động. Phản đối: quyền kinh doanh, trách nhiệm của gia đình.
This House believes that celebrities have a duty to be role models. Người nổi tiếng có nghĩa vụ làm gương. Ủng hộ: tầm ảnh hưởng đi kèm trách nhiệm. Phản đối: họ không tự nhận vai đó, kỳ vọng hoàn hảo là bất công.
This House would replace exams with continuous assessment. Chúng mình sẽ thay thi cử bằng đánh giá thường xuyên. Ủng hộ: phản ánh quá trình, giảm áp lực một lần thi. Phản đối: áp lực kéo dài, khó chống gian lận.
This House supports banning single-use plastics in schools. Ủng hộ cấm đồ nhựa dùng một lần trong trường. Ủng hộ: giáo dục bằng hành động. Phản đối: chi phí, thói quen chưa sẵn sàng.
Đề khó (cuối cấp ba, sinh viên)
Các đề dưới đây cần vốn hiểu biết rộng và tiếng Anh khá. Phần trong ngoặc là cách hiểu tiếng Việt.
- This House would implement a universal basic income. (Chúng mình sẽ áp dụng thu nhập cơ bản cho mọi người.) Ủng hộ: an sinh đơn giản, chuẩn bị cho tự động hoá. Phản đối: ngân sách, động lực làm việc.
- This House regrets the commercialisation of higher education. (Lấy làm tiếc về việc thương mại hoá giáo dục đại học.) Ủng hộ: bằng cấp thành hàng hoá. Phản đối: cạnh tranh nâng chất lượng, có thêm chỗ học.
- This House believes that artists should be free to use AI tools without disclosure. (Nghệ sĩ được dùng công cụ trí tuệ nhân tạo mà không cần công bố.) Ủng hộ: công cụ là công cụ. Phản đối: người thưởng thức có quyền biết.
- As a developing country, this House would prioritise economic growth over environmental protection. (Đề có vai: một nước đang phát triển ưu tiên tăng trưởng hơn bảo vệ môi trường.) Ủng hộ: thoát nghèo trước, có nguồn lực bảo vệ sau. Phản đối: chi phí ô nhiễm dồn lại lớn hơn.
- This House would tax sugary drinks. (Chúng mình sẽ đánh thuế đồ uống có đường.) Có bài phân tích hai phía riêng trong mục kiến nghị mẫu.
- This House prefers a world without social media. (Thế giới không có mạng xã hội tốt hơn.) Ủng hộ: sức khoẻ tinh thần, thông tin chậm mà chắc. Phản đối: kết nối, tiếng nói của người yếu thế.
Đề có vai như đề về nước đang phát triển rất dễ bị đọc sai: đội phải lập luận vì lợi ích của nước đó, không phải lợi ích toàn cầu. Hãy gạch chân phần “As…” ngay khi nhận đề.
Đề theo chủ đề để luyện vốn từ
Chọn đề theo chủ đề giúp học sinh vừa luyện tranh biện vừa học từ vựng theo nhóm. Bảng dưới gợi ý mỗi chủ đề một đề kèm vài từ khoá cần có.
| Chủ đề | Đề gợi ý | Từ khoá cần có |
|---|---|---|
| Education | This House would abolish school rankings | ranking, pressure, accountability, transparency |
| Technology | This House would ban smartphones for under-14s | screen time, addiction, safety, autonomy |
| Environment | This House would make public transport free | congestion, emissions, subsidy, funding |
| Health | This House would require cooking classes in secondary schools | nutrition, life skills, curriculum |
| Work | This House supports a four-day work week | productivity, burnout, flexibility, wages |
| Culture | This House believes that museums should be free | access, heritage, funding, tourism |
Trước khi tranh biện một đề theo chủ đề, mỗi học sinh viết ra năm từ khoá kèm nghĩa và một câu ví dụ. Mười phút chuẩn bị từ vựng giúp người mới bớt khựng giữa bài nói hơn bất kỳ mẹo nào.
Tự chuyển một đề tiếng Việt thành đề tiếng Anh
Kho đề tiếng Việt trong các bài khác của danh mục dùng lại được cho giờ tiếng Anh. Chỉ cần chọn đúng khuôn câu, giữ chủ thể và hành động rõ.
- Đề “nên làm gì” chuyển thành “This House would + động từ nguyên thể”. Ví dụ: Trường nên có một buổi học ngoài trời mỗi tuần thành “This House would hold one outdoor lesson every week”.
- Đề “cái này tốt hơn cái kia” chuyển thành “This House prefers A to B”. Ví dụ: Đọc sách giấy tốt hơn sách điện tử thành “This House prefers printed books to e-books”.
- Đề “lấy làm tiếc về một hiện tượng” chuyển thành “This House regrets + danh từ”. Ví dụ: Lấy làm tiếc về văn hoá học thêm thành “This House regrets the culture of extra classes”.
- Đề có vai thêm “As + chủ thể” ở đầu. Ví dụ: Là một học sinh lớp chín, chúng mình chọn trường gần nhà thành “As a Grade 9 student, this House would choose a school close to home”.
- Đề nhận định chuyển thành “This House believes that + mệnh đề”. Ví dụ: Thần tượng có ảnh hưởng tốt nhiều hơn xấu thành “This House believes that idols do more good than harm”.
Sau khi chuyển, đọc to đề và kiểm hai điều: động từ có đúng hành động muốn bàn không (ban, require, allow, fund có sức nặng rất khác nhau), và phạm vi có bị nới rộng không. “Ban” là cấm hẳn, “restrict” chỉ là hạn chế; chọn sai một từ là đổi cả trận.
Giáo viên có thể giao cho học sinh tự chuyển đề, rồi cả lớp chọn bản rõ nhất. Bài tập nhỏ này luyện cùng lúc ngữ pháp, từ vựng và tư duy đọc đề.
Mấy lưu ý khi dùng đề tiếng Anh ở lớp học Việt Nam
Đề tiếng Anh lấy từ giải quốc tế đôi khi mang bối cảnh nước ngoài, như hệ thống bầu cử hay bảo hiểm y tế của một quốc gia cụ thể. Với học sinh Việt, nên chuyển bối cảnh về điều các em hiểu, hoặc chọn đề phổ quát. Những đề chạm đến chính trị, tín ngưỡng, chủ quyền nên để lại cho người có kinh nghiệm dẫn dắt hoặc bỏ qua ở cấp phổ thông.
Không cần dịch từng chữ của đề. Điều quan trọng là cả hai phe hiểu giống nhau chủ thể, hành động và phạm vi. Một phút đầu buổi để cả lớp nói lại đề bằng tiếng Việt giúp tránh tranh chấp định nghĩa vô ích.
Cuối cùng, đề tiếng Anh dễ hay khó không chỉ nằm ở chủ đề mà ở vốn từ. Đề “This House would ban homework” dễ vì từ quen; đề “This House regrets the commodification of leisure” khó vì từ hiếm, dù ý không xa lạ. Khi chọn đề cho lớp, hãy đọc to đề và tự hỏi học sinh có cần tra từ nào không.
Câu hỏi thường gặp
Đề tranh biện tiếng Anh dễ nhất cho người mới là đề nào?
Những đề về trường học và đời sống như bỏ bài tập về nhà, đồng phục tự chọn, thể thao mỗi ngày. Từ vựng quen thuộc, học sinh dùng được câu đơn giản mà vẫn có lý lẽ cho cả hai phe.
This House would và This House believes that khác nhau thế nào?
This House would yêu cầu phe ủng hộ đề xuất một hành động và nói cách làm. This House believes that là một nhận định, phe ủng hộ chứng minh nhận định đó đúng hơn sai, không cần mô hình hành động.
Có nên dịch đề tiếng Anh sang tiếng Việt trước khi tranh biện?
Nên nói lại ý chính bằng tiếng Việt trong một phút để cả lớp hiểu giống nhau, nhất là với người mới. Không cần dịch từng chữ, chỉ cần thống nhất chủ thể, hành động và phạm vi của đề.
Đề tiếng Anh có vai bắt đầu bằng As là gì?
Đó là đề yêu cầu lập luận từ góc nhìn một người hoặc tổ chức cụ thể, như As a parent hay As a developing country. Đội phải bảo vệ lợi ích của chính chủ thể đó, không phải lợi ích chung.
Có thể tìm thêm đề tranh biện tiếng Anh ở đâu?
Các giải tranh biện quốc tế thường công bố danh sách đề đã dùng sau giải; giáo viên có thể tham khảo rồi chọn đề phù hợp bối cảnh Việt Nam. Nên lọc bỏ đề chính trị, tín ngưỡng hoặc quá xa lạ với học sinh.
Đề tiếng Anh có nên dùng cho thi học sinh giỏi không?
Có thể dùng làm bài luyện nói, nhưng điều lệ mỗi kỳ thi khác nhau. Hãy đọc điều lệ để biết dạng đề và thời gian chuẩn bị, rồi chọn đề luyện có độ khó tương đương.