BienGiai.comBiện Giải
Trình bày trên sàn

Ánh mắt, tư thế và cử chỉ tay khi đứng nói trong trận tranh biện

Đứng vững, nhìn giám khảo theo nhịp ý và dùng tay để đánh dấu cấu trúc bài nói. Hướng dẫn cụ thể về ánh mắt, tư thế, cử chỉ trong trận tranh biện và các thói nên bỏ.

Wide view of a school auditorium stage where a teenage boy stands upright at center, palms open at waist height, three judges seen from behind in the front row, soft spotlight

Trên sàn tranh biện, ngôn ngữ cơ thể không cần đẹp mà cần không gây nhiễu: đứng yên hai chân, nhìn vào giám khảo theo từng ý chứ không nhìn trần nhà hay tờ giấy, và để tay làm một việc có ích là đánh dấu cấu trúc bài nói. Khi cơ thể không gây chú ý, giám khảo dồn hết sự chú ý vào lập luận.

Tiêu chí cách trình bày ở nhiều thể thức có phần dành cho phong thái, nhưng hiếm giám khảo cộng điểm vì một cái phẩy tay đẹp. Họ trừ khi cơ thể làm họ phân tâm: lắc lư, xoay bút, quay lưng với họ. Bài dưới đây đi qua ánh mắt, tư thế, cử chỉ, cách đứng khi có và không có bục, khi đối phương hỏi xen ngang, và cách tự sửa bằng video.

Ánh mắt: nhìn ai, nhìn bao lâu

Giám khảo là người nhận chính. Bạn không thuyết phục đối phương, bạn thuyết phục giám khảo. Phần lớn thời gian ánh mắt nên đặt ở bàn giám khảo. Khi phản bác, có thể đưa mắt về phía đối phương một thoáng để chỉ ra mình đang nói về ý của ai, rồi quay lại giám khảo ngay.

Một ý, một ánh nhìn. Với nhiều giám khảo, cách tự nhiên là giữ ánh mắt với một người trong trọn một câu hoặc một ý ngắn, rồi chuyển sang người khác ở câu sau. Đảo mắt liên tục giữa ba người trong một câu làm bạn trông bồn chồn.

Liếc thẻ ở chỗ chuyển ý. Nhìn xuống thẻ là bình thường. Chỗ hợp lý nhất để liếc là khoảng lặng giữa hai ý, không phải giữa câu. Liếc xong, ngẩng lên rồi mới nói tiếp; đừng vừa đọc vừa nói.

Đừng tìm kiếm sự đồng tình. Một số giám khảo giữ nét mặt trung lập suốt trận, không gật, không cười. Đó là việc của họ, không phải dấu hiệu bạn đang nói dở. Nếu cứ nhìn mãi một người để chờ cái gật đầu, bạn sẽ mất tự tin không cần thiết.

Khi run, nhìn vào vùng giữa hai mắt hoặc trán. Nhiều bạn khó nhìn thẳng vào mắt người lạ. Nhìn vào vùng giữa hai lông mày cho cảm giác giao tiếp tương đương với người được nhìn, mà đỡ căng thẳng cho người nói.

Tư thế đứng: vững, thẳng, ít di chuyển

Tư thế cơ bản là hai chân rộng bằng vai, trọng lượng chia đều hai chân, đầu gối không khoá cứng. Đứng như vậy, cơ thể có điểm tựa và bạn không bị lắc lư. Lắc lư từ chân này sang chân kia là thói phổ biến nhất ở người mới, thường vì trọng lượng dồn hết vào một chân rồi đổi qua lại khi mỏi.

Vai thả lỏng, ngực mở, đầu thẳng. Một cách tự chỉnh nhanh trước khi lên là hít sâu, kéo vai lên tai, rồi thả xuống. Tư thế này cũng giúp hơi thở xuống sâu hơn, giọng vì thế ổn định hơn.

Có nên đi lại không? Trong trận tranh biện, phần lớn giám khảo không cần bạn đi lại như diễn giả trên sân khấu. Đi lại nhiều làm họ phải đưa mắt theo và khó ghi chép. Nếu muốn dùng di chuyển, chỉ bước một hai bước ở chỗ chuyển phần lớn, ví dụ từ phần phản bác sang phần lập luận, rồi đứng yên ở vị trí mới. Bước chân lúc đó trở thành một dấu hiệu chuyển phần.

Khi có bục, đừng tì cả hai tay lên bục hay bám chặt mép bục. Đặt nhẹ thẻ lên bục, đứng cách bục một khoảng nhỏ để tay còn chỗ cử động. Khi không có bục, cầm thẻ bằng một tay ngang bụng, tay kia tự do. Cách nào cũng tránh che mặt bằng tờ giấy.

Cử chỉ tay: dùng để đánh dấu cấu trúc

Cử chỉ có ích nhất trong tranh biện là cử chỉ giúp giám khảo thấy được khung của bài nói. Dưới đây là vài cách làm phổ biến, dùng vừa phải, không cần dùng hết:

  • Đếm bằng ngón tay: khi nói “thứ nhất”, “thứ hai”, giơ một rồi hai ngón tay. Giám khảo nhìn là biết bạn đang ở ý nào.
  • Chia hai bên: khi so sánh hai thế giới, đưa một bàn tay sang trái cho thế giới của đối phương, bàn tay kia sang phải cho thế giới của phe mình.
  • Đặt lên cân: khi cân trọng lượng, hai bàn tay ngửa như hai đĩa cân, hạ thấp bên nặng hơn.
  • Chỉ về phía đối phương bằng cả bàn tay: khi nhắc tới ý của họ, dùng bàn tay ngửa hướng về phía họ thay vì chĩa ngón trỏ.
  • Vùng cử chỉ: giữ tay trong khoảng từ ngang thắt lưng tới ngang ngực. Cao hơn mặt hoặc thấp quá hông đều gây chú ý không cần thiết.

Khi không dùng tay, để tay buông tự nhiên hai bên hoặc giữ nhẹ thẻ trước bụng. Không có gì sai khi tay đứng yên. Điều đáng tránh là tay làm những việc không liên quan tới bài nói: gãi đầu, chỉnh tóc, xoay bút, kéo vạt áo.

Những thói ngôn ngữ cơ thể gây nhiễu và cách thay

Bảng dưới gom các thói hay gặp trong những trận luyện ở câu lạc bộ học sinh, kèm thứ nên thay vào. Mỗi người thường chỉ mắc hai ba thói; xem video để biết thói của mình.

Thói gây nhiễuGiám khảo dễ hiểu làThay bằng
Lắc lư người, đổi chân liên tụcBồn chồn, thiếu vữngĐứng rộng bằng vai, chia đều trọng lượng
Khoanh tay trước ngựcPhòng thủ, khép lạiTay buông hoặc cầm thẻ ngang bụng
Cho tay vào túi quầnHờ hững, thiếu nghiêm túcMột tay cầm thẻ, tay kia tự do
Xoay bút, gõ bútPhân tâm, căng thẳngĐể bút lại bàn trước khi lên nói
Cười khẩy khi đối phương hỏiThiếu tôn trọngNét mặt trung tính, gật nhẹ khi nghe xong câu hỏi
Quay lưng về phía giám khảo để nhìn đồng độiMất kết nối với người chấmNhờ đồng đội ra hiệu ở vị trí giám khảo nhìn thấy được

Thói cười khẩy, lắc đầu hay thở dài khi đối phương nói đáng sửa nhất, vì nó không chỉ gây nhiễu mà còn trái với tinh thần tôn trọng người đối diện. Ở nhiều giải, giám khảo được dặn chú ý cả thái độ của người ngồi bàn chứ không chỉ người đang đứng nói.

Ngôn ngữ cơ thể khi bị hỏi xen ngang và khi ngồi ở bàn

Khi một người phe đối phương đứng lên xin hỏi, đây là lúc giám khảo nhìn bạn kỹ nhất. Nếu nhận câu hỏi, quay người nhẹ về phía người hỏi, đưa bàn tay ngửa mời họ nói, nghe hết câu hỏi với nét mặt trung tính. Khi trả lời, quay lại nhìn giám khảo, vì câu trả lời là để giám khảo ghi, không phải để thắng một cuộc đấu khẩu riêng với người hỏi.

Nếu từ chối, một cái giơ tay nhẹ lòng bàn tay hướng ra kèm câu “Cảm ơn, xin để sau” là đủ. Không cần nhìn người hỏi lâu, không cần lắc đầu mạnh. Tiếp tục ý đang nói ngay sau đó, như thể không có gì làm gián đoạn.

Thời gian bạn ngồi ở bàn dài hơn nhiều so với thời gian bạn đứng nói, và giám khảo vẫn thấy bạn. Ngồi thẳng, ghi chép, trao đổi với đồng đội bằng giấy hoặc thì thầm rất nhỏ. Không bình luận to, không cười đùa khi đối phương nói. Khi đứng lên hỏi xen ngang, đứng thẳng, nói gọn, ngồi xuống ngay khi người nói từ chối hoặc khi đã hỏi xong.

Những điều này nghe như phép lịch sự thông thường, nhưng trong không khí căng của trận đấu, học sinh rất dễ quên. Câu lạc bộ có thể đưa chúng thành quy ước chung để cả đội nhắc nhau.

Phòng lớn, phòng nhỏ và khi có micro

Không gian trận đấu thay đổi khá nhiều cách đứng. Ở một phòng học nhỏ, giám khảo ngồi cách bạn vài bước, mọi cử động đều hiện rõ, nên cử chỉ cần nhỏ và tiết chế. Một cái giơ tay rộng ở khoảng cách đó trông như đang dạy học. Giọng cũng không cần to; nói như đang trình bày với một nhóm năm sáu người là vừa.

Ở hội trường lớn có khán giả, giám khảo có thể ngồi xa hơn và ánh đèn chiếu vào bạn. Cử chỉ có thể rộng hơn một chút để người ngồi xa thấy được, nhưng vẫn giữ trong vùng từ thắt lưng tới ngực. Đừng nhìn khán giả nhiều hơn giám khảo; khán giả có thể vỗ tay, nhưng người chấm là giám khảo.

Khi có micro, việc đầu tiên là kiểm khoảng cách: micro cầm tay giữ cách miệng khoảng một nắm tay, micro gắn chân đứng thì chỉnh độ cao trước khi bắt đầu, đừng cúi người theo micro suốt bài. Cầm micro bằng một tay thì tay kia giữ thẻ, nghĩa là bạn chỉ còn cử chỉ bằng nửa người; chọn ít cử chỉ hơn nhưng rõ hơn.

Trước trận, nếu được, hãy đứng thử ở vị trí nói một lần, nhìn về phía bàn giám khảo và bàn đối phương để biết mình sẽ quay người thế nào. Chỉ mười giây làm quen không gian cũng giúp bạn bớt lúng túng khi bước lên thật. Việc này đặc biệt có ích ở vòng đấu đầu tiên của một giải, khi mọi thứ còn lạ.

Tự sửa ngôn ngữ cơ thể bằng video

Không ai thấy được dáng đứng của mình khi đang nói, nên video là công cụ rẻ và hiệu quả nhất. Quy trình gợi ý cho mỗi lần luyện:

  1. Đặt điện thoại ở vị trí giám khảo ngồi, quay toàn thân, nói một bài khoảng ba đến bốn phút.
  2. Xem lại lần đầu với âm thanh tắt, chỉ nhìn cơ thể. Ghi ra những gì làm bạn rời mắt khỏi khuôn mặt người nói.
  3. Xem lần thứ hai ở tốc độ nhanh gấp đôi. Những thói lặp lại như lắc lư, chỉnh tóc sẽ lộ rõ hơn ở tốc độ này.
  4. Chọn đúng một thói để sửa trong tuần đó, viết lên góc thẻ ghi chép một chữ để tự nhắc khi đứng nói.
  5. Cuối tuần quay lại một bài mới, so sánh với video cũ ở đúng thói đã chọn.

Khi quay video trong câu lạc bộ, nhớ hỏi ý các bạn có mặt trong khung hình và không đăng lên mạng nếu chưa có sự đồng ý. Video luyện tập chỉ để người trong nhóm xem lại và góp ý.

Câu hỏi thường gặp

Khi tranh biện nên nhìn giám khảo hay đối phương?

Phần lớn thời gian nên nhìn giám khảo, vì họ là người quyết định trận đấu. Khi phản bác, có thể đưa mắt về phía đối phương một thoáng để chỉ rõ đang nói về ý của ai, rồi quay lại giám khảo. Khi trả lời câu hỏi xen ngang cũng vậy.

Có nên đi lại khi đang nói tranh biện không?

Không cần thiết. Đứng vững một chỗ giúp giám khảo tập trung ghi chép. Nếu muốn, chỉ bước một hai bước ở chỗ chuyển phần lớn, rồi đứng yên ở vị trí mới. Đi qua đi lại liên tục làm người nghe khó theo dõi.

Tay nên để đâu khi không dùng cử chỉ?

Buông tự nhiên hai bên người hoặc một tay cầm thẻ ngang bụng. Tay đứng yên không phải lỗi. Tránh cho tay vào túi, khoanh tay hay cầm bút xoay, vì những việc đó kéo ánh mắt giám khảo khỏi khuôn mặt và lời nói của bạn.

Không dám nhìn thẳng vào mắt giám khảo thì làm sao?

Nhìn vào vùng giữa hai lông mày hoặc trán của giám khảo, người được nhìn vẫn cảm thấy bạn đang giao tiếp với họ. Luyện dần với bạn bè trong câu lạc bộ, mỗi lần giữ ánh mắt trọn một câu, sẽ quen hơn sau vài tuần.

Ngôn ngữ cơ thể có được tính điểm trong tranh biện không?

Nhiều thể thức có tiêu chí về cách trình bày, trong đó phong thái là một phần, nhưng mức độ và cách chấm khác nhau giữa các giải. Thường thì ngôn ngữ cơ thể ít khi được cộng nhiều, chủ yếu ảnh hưởng khi nó gây nhiễu hoặc thể hiện thiếu tôn trọng.

Ngồi ở bàn khi đối phương nói cần chú ý gì?

Ngồi thẳng, ghi chép, trao đổi với đồng đội thật nhỏ hoặc bằng giấy. Không cười, không lắc đầu, không bình luận khi đối phương đang nói. Giám khảo vẫn quan sát cả bàn, và thái độ tôn trọng người đối diện là tinh thần cốt lõi của tranh biện.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138