BienGiai.comBiện Giải
Dựng lập luận

Chia lập luận giữa các thành viên: tránh trùng ý và tránh bỏ trống

Cách chia lập luận cho đội ba người: chia theo nhóm bị ảnh hưởng, theo nguyên tắc và thực tiễn hay theo thời gian; câu phân việc mở đầu và kiểm trùng trong lúc chuẩn bị.

Three Vietnamese teenagers kneeling around a large sheet of blank kraft paper on a classroom floor, dividing it with colored tape into three zones, top-down view, morning light

Chia lập luận tốt là mỗi người nói trong đội đảm nhận một phần riêng, không ai nói lại ý của người trước, và cộng lại thì phủ hết những mặt quan trọng của kiến nghị. Cách chia phổ biến là theo nhóm người bị ảnh hưởng, theo nguyên tắc và thực tiễn, hoặc theo ngắn hạn và dài hạn. Chia xong, người nói đầu tiên báo trước cho giám khảo ai nói phần nào.

Bài này đi qua lý do vì sao chia sai làm cả đội hụt hơi, ba cách chia hay dùng, vai của từng người nói trong việc mang lập luận, câu phân việc mở đầu, và cách kiểm trùng, kiểm hở trong mười lăm phút chuẩn bị.

Vì sao chia lập luận sai làm cả đội hụt hơi

Lỗi phổ biến nhất của đội mới thành lập là cả ba người cùng nghĩ ra ý hay nhất rồi ai cũng muốn nói nó. Kết quả là người nói thứ hai nhắc lại ý của người thứ nhất bằng từ khác, giám khảo không ghi nhận thêm gì, còn những mặt khác của kiến nghị bị bỏ trống. Đối phương chỉ cần đánh đổ một ý duy nhất đó là cả đội không còn gì đứng lại.

Lỗi ngược lại cũng hay gặp: mỗi người tự chuẩn bị riêng, không ai nói với ai, và các lập luận đi theo những hướng mâu thuẫn. Người thứ nhất nói kiến nghị chỉ áp dụng cho học sinh trung học, người thứ hai lại đưa ví dụ về học sinh tiểu học. Đối phương sẽ chỉ ra ngay sự mâu thuẫn, và giám khảo khó tin vào một đội không thống nhất được với chính mình.

Chia lập luận đúng giải quyết cả hai vấn đề. Mỗi người có phần riêng nên không trùng. Cả đội thống nhất từ đầu một khung chung nên không mâu thuẫn. Và vì đã nhìn tổng thể khi chia, đội dễ nhận ra mặt nào của kiến nghị chưa ai lo. Trong tranh biện, giám khảo đánh giá cả đội như một khối thống nhất; một bài nói xuất sắc không cứu được một đội rời rạc.

Ba cách chia hay dùng

Mỗi cách chia hợp với một kiểu kiến nghị. Chọn cách chia ngay trong vài phút đầu của thời gian chuẩn bị, trước khi ai đi sâu vào ý riêng.

Cách chiaNgười nói thứ nhấtNgười nói thứ haiHợp với kiến nghị
Theo nhóm bị ảnh hưởngTác động lên học sinhTác động lên phụ huynh, giáo viên, cộng đồngChính sách có nhiều bên liên quan rõ ràng
Theo nguyên tắc và thực tiễnLập luận nguyên tắc: quyền, công bằng, vai tròLập luận thực tiễn: kết quả, chi phíKiến nghị về hành vi cá nhân, quyền quyết định
Theo thời gianTác động trước mắtTác động lâu dài, hệ quả dây chuyềnKiến nghị có khác biệt lớn giữa ngắn hạn và dài hạn
Theo lĩnh vựcGiáo dục, học tậpSức khoẻ, đời sống, kinh tế gia đìnhKiến nghị rộng, chạm nhiều mặt đời sống

Bảng này mô tả đội có hai người đưa lập luận chính, như phần lớn thể thức ba người, nơi người thứ ba chủ yếu phản bác và tổng hợp. Ở thể thức mà người thứ ba vẫn được đưa ý mới nhỏ, đội có thể giữ lại một mặt phụ cho người đó. Luật về vai nói khác nhau giữa các thể thức và giữa các giải, nên luôn đọc điều lệ giải trước.

Không cần chọn cách chia hoàn hảo. Cách chia đủ tốt là cách cả đội hiểu giống nhau và mỗi người biết rõ ranh giới phần mình. Mất năm phút tranh cãi về cách chia là mất một phần ba thời gian chuẩn bị.

Người nói thứ nhất: đặt nền và mở lập luận

Người nói thứ nhất của phe ủng hộ có nhiệm vụ đặc biệt: định nghĩa kiến nghị, đưa mô hình nếu là kiến nghị chính sách, nêu câu phân việc của cả đội, rồi mới đưa lập luận của mình. Vì phần đặt nền tốn thời gian, người nói thứ nhất thường chỉ mang một đến hai lập luận, nhưng đó nên là những lập luận nền tảng nhất, là thứ mà mọi lập luận sau đều dựa vào.

Người nói thứ nhất của phe phản đối cũng làm việc tương tự nhưng có thêm phản bác. Họ phải trả lời định nghĩa và mô hình của phe kia nếu thấy chưa công bằng, đưa ra hướng của phe mình, phản bác lập luận vừa nghe, rồi mới mở lập luận riêng. Vì vậy khi chia việc, phe phản đối nên giao cho người thứ nhất lập luận ngắn gọn, dễ nói, để còn thời gian cho phần phản bác.

Một quy tắc chung: lập luận giao cho người nói thứ nhất phải là lập luận mà nếu chỉ nó đứng được, đội vẫn có cơ hội. Đừng giao lập luận mạnh nhất cho người nói sau với ý "để dành". Giám khảo nghe lập luận đầu tiên với sự chú ý cao nhất, và nếu nó yếu, cả đội phải chạy theo phía sau suốt trận.

Người nói thứ hai và thứ ba: mang tiếp, không lặp lại

Người nói thứ hai thường làm hai việc: phản bác lập luận của đối phương và đưa ra lập luận mới theo câu phân việc đã báo. Điều quan trọng là lập luận mới phải thật sự mới, nằm ở phần đã được giao, không phải phiên bản dài hơn của lập luận người thứ nhất. Nếu người thứ nhất đã nói về tác động lên học sinh, người thứ hai nói về tác động lên phụ huynh và cộng đồng, chứ không nói thêm "học sinh còn được lợi theo cách khác nữa".

Người nói thứ hai cũng có trách nhiệm bảo vệ lập luận của người thứ nhất khi bị đánh. Phần này nên ngắn, nhắm đúng chỗ đối phương vừa phản bác, rồi chuyển ngay sang phần của mình. Người mới hay sa vào phòng thủ quá lâu, đến khi nhìn đồng hồ thì không còn thời gian cho lập luận riêng, khiến phần được giao bị bỏ trống.

Người nói thứ ba, ở nhiều thể thức, chủ yếu tổng hợp và phản bác, không đưa lập luận mới lớn. Khi chia việc, đội vẫn nên nghĩ cho người thứ ba từ đầu: họ sẽ tổng hợp theo những điểm tranh chấp nào, họ cần người thứ nhất và thứ hai để lại những "chỗ bám" gì. Một đội chia tốt thường thống nhất trước hai ba điểm tranh chấp chính, để mỗi người nói đều gắn lập luận của mình vào đó.

Câu phân việc nói ngay đầu trận

Câu phân việc là câu người nói thứ nhất báo cho giám khảo biết đội chia lập luận thế nào. Ví dụ: "Hôm nay phe chúng mình sẽ chứng minh hai điều. Mình sẽ nói về tác động của kiến nghị lên học sinh. Bạn nói thứ hai của phe chúng mình sẽ nói về tác động lên phụ huynh và cả khu dân cư quanh trường." Câu này chỉ mất mười giây nhưng giúp giám khảo ghi chép có cấu trúc và nhìn thấy toàn bộ bức tranh của đội ngay từ đầu.

Câu phân việc cũng là lời cam kết. Khi đã báo người thứ hai nói về phụ huynh, người thứ hai phải nói về phụ huynh. Nếu đội đổi kế hoạch giữa chừng mà không giải thích, giám khảo sẽ ghi nhận rằng một phần đã hứa bị bỏ trống. Vì vậy câu phân việc nên được cả đội thống nhất bằng lời trước khi hết giờ chuẩn bị, và người thứ hai nên nhắc lại ngắn khi bắt đầu phần mình: "Như bạn mình đã báo, phần của mình là…".

Với phe phản đối, câu phân việc còn có thể nêu hướng chung của cả đội, chẳng hạn "phe chúng mình đồng ý rằng ùn tắc trước cổng trường là vấn đề thật, nhưng kiến nghị không phải cách giải quyết". Câu này cho giám khảo biết đội sẽ đánh vào cơ chế chứ không phủ nhận vấn đề, giúp mọi lập luận sau đó được hiểu đúng hướng.

Kiểm trùng và kiểm hở trong mười lăm phút chuẩn bị

Quy trình dưới đây giúp đội ba người chia việc nhanh trong thời gian chuẩn bị tại chỗ. Thời gian theo phút chỉ là gợi ý.

  1. Phút một đến ba: cả đội cùng đọc kiến nghị, mỗi người nói nhanh hai ý đầu tiên nghĩ ra, một người ghi lên một tờ chung.
  2. Phút bốn đến năm: nhóm các ý theo một trong các cách chia, chọn cách chia, thống nhất câu phân việc.
  3. Phút sáu đến mười một: mỗi người phát triển phần của mình riêng, viết lập luận đủ cơ chế và tác động.
  4. Phút mười hai đến mười ba: mỗi người đọc khẳng định của lập luận mình cho cả đội nghe. Kiểm trùng: hai khẳng định có nói cùng một điều không. Kiểm mâu thuẫn: có lập luận nào đi ngược mô hình không.
  5. Phút mười bốn: kiểm hở. Cùng hỏi: nếu mình là phe kia, mình sẽ đánh vào đâu mà chưa ai trong đội chuẩn bị? Giao cho một người ghi câu trả lời ngắn.
  6. Phút mười lăm: người nói thứ nhất đọc lại câu phân việc lần cuối.

Bước kiểm ở phút mười hai đến mười bốn thường bị bỏ vì đội nào cũng muốn có thêm thời gian viết. Nhưng chính hai phút này cứu đội khỏi những lỗi trùng và mâu thuẫn mà giám khảo dễ thấy nhất. Đội luyện quy trình này thường xuyên sẽ làm bước kiểm nhanh hơn và tự nhiên hơn qua từng buổi.

Khi chuẩn bị dài ngày, quy trình tương tự nhưng có thêm thời gian để đổi vai: mỗi người đọc phần của người khác và đóng vai đối phương. Đây là cách tốt nhất để phát hiện những chỗ trùng tinh vi, khi hai lập luận có khẳng định khác nhau nhưng cùng dựa vào một cơ chế.

Khi đội thiếu người hoặc kế hoạch phải đổi giữa trận

Ở buổi luyện của câu lạc bộ, chuyện một bạn vắng mặt rất thường gặp, và đội phải thi đấu với hai người hoặc mượn một bạn từ nhóm khác. Khi đó cách chia nên đơn giản hơn: chỉ hai phần lớn, mỗi người một phần, người mượn được giao vai ít đòi hỏi chuẩn bị nhất như phản bác và tổng hợp. Đừng cố giữ ba phần như kế hoạch cũ, vì một người phải gánh hai phần sẽ nói vội và bỏ dở cả hai.

Kế hoạch cũng có thể phải đổi khi nghe đối phương. Ví dụ, phe phản đối thừa nhận ngay phần mà người nói thứ hai định chứng minh, khiến phần đó không còn là điểm tranh chấp. Lúc này người nói thứ hai nên nói rõ: "Phe bạn đã đồng ý rằng phụ huynh được lợi, nên mình dành thời gian cho điểm mà hai phe còn bất đồng." Câu này giữ được lời cam kết trong câu phân việc, vì phần đó đã được thừa nhận chứ không bị bỏ trống.

Một thói quen tốt là trước mỗi trận, đội thống nhất một phương án dự phòng ngắn: nếu phần A bị đối phương thừa nhận thì chuyển thời gian sang đâu, nếu phần B bị đánh rất mạnh thì ai bảo vệ. Chỉ cần nói với nhau hai câu trong lúc chuẩn bị là đủ để không ai lúng túng khi trận đi khác dự tính.

Câu hỏi thường gặp

Chia lập luận trong đội tranh biện là gì?

Đó là việc phân cho mỗi người nói một phần riêng của toàn bộ lập luận của đội, sao cho không ai lặp lại ý của người khác và cộng lại thì phủ hết các mặt quan trọng của kiến nghị. Đội thường báo cách chia này cho giám khảo ngay ở lượt nói đầu tiên.

Có những cách chia lập luận nào hay dùng?

Các cách phổ biến gồm chia theo nhóm người bị ảnh hưởng, chia theo lập luận nguyên tắc và thực tiễn, chia theo tác động ngắn hạn và dài hạn, hoặc chia theo lĩnh vực như học tập, sức khoẻ, kinh tế gia đình. Chọn cách chia mà cả đội hiểu giống nhau.

Câu phân việc nên nói thế nào?

Ngắn gọn, nêu đội sẽ chứng minh mấy điều và mỗi người nói phần nào, ví dụ người thứ nhất nói về học sinh, người thứ hai nói về phụ huynh và cộng đồng. Câu này chỉ mất khoảng mười giây nhưng giúp giám khảo ghi chép có cấu trúc.

Có nên để lập luận mạnh nhất cho người nói sau không?

Thường là không. Giám khảo nghe lập luận đầu tiên với sự chú ý cao nhất, và lập luận nền tảng nên được đặt sớm để các lập luận sau dựa vào. Để dành lập luận mạnh nhất dễ khiến cả đội phải chạy theo suốt trận.

Làm sao phát hiện hai thành viên nói trùng ý?

Trong lúc chuẩn bị, mỗi người đọc to khẳng định của lập luận mình cho cả đội nghe. Nếu hai khẳng định nói cùng một điều hoặc dựa vào cùng một cơ chế, cần chuyển một người sang phần khác ngay trước khi lên sàn.

Người nói thứ ba có cần lập luận riêng không?

Tuỳ thể thức. Ở nhiều thể thức ba người, người nói thứ ba chủ yếu phản bác và tổng hợp theo các điểm tranh chấp, không đưa lập luận mới lớn. Luật từng giải có thể khác, nên đội cần đọc điều lệ giải để biết người thứ ba được phép làm gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138