BienGiai.comBiện Giải
Dựng lập luận

Viết dàn ý bài nói tranh biện trên một tờ giấy cho dễ nhìn khi nói

Cách chia một tờ giấy thành các ô cho mở đầu, lập luận, phản bác và kết; ghi từ khoá thay vì câu, ký hiệu viết tắt, mốc thời gian bên lề và chỗ trống để chen phản bác.

Close-up of a Vietnamese student hand holding a single folded sheet of blank paper with colored pen strokes in the margins, blurred debate room behind, shallow depth of field, warm tones

Dàn ý bài nói tranh biện nên nằm gọn trên một mặt giấy, chia thành các ô cố định cho mở đầu, từng lập luận, phần phản bác và câu kết, mỗi ô chỉ ghi từ khoá và ký hiệu chứ không ghi câu. Một tờ giấy duy nhất giúp bạn liếc một lần là thấy mình đang ở đâu, còn nhiều trang viết kín buộc bạn cúi xuống đọc và lạc mất người nghe.

Bài này hướng dẫn cách chia tờ giấy, cách chọn từ khoá, bộ ký hiệu viết tắt hay dùng, cách ghi mốc thời gian bên lề, chừa chỗ cho phản bác viết thêm trong trận, và một mẫu dàn ý hoàn chỉnh cho một kiến nghị học đường.

Vì sao chỉ một tờ giấy

Trong trận tranh biện, bạn nhìn xuống giấy trong những khoảnh khắc rất ngắn, thường chỉ một hai giây giữa hai câu. Trong khoảng đó, mắt phải tìm được ngay ý tiếp theo. Nếu dàn ý trải trên ba bốn trang, bạn phải lật giấy, dò dòng, và người nghe thấy rõ bạn đang tìm. Một mặt giấy duy nhất, bố cục cố định, cho phép mắt bạn đi thẳng tới ô cần nhìn như nhìn bảng chỉ đường.

Giới hạn một tờ còn buộc bạn chọn lọc. Mười lăm phút chuẩn bị không đủ để viết hết mọi thứ, và cũng không nên. Khi chỉ có một mặt giấy, bạn phải quyết định ý nào đáng có mặt, ý nào bỏ. Quyết định đó chính là một phần của việc dựng lập luận: những ý không vừa tờ giấy thường là những ý không đủ quan trọng để nói trong thời gian có hạn.

Cuối cùng, một tờ giấy giúp bạn nói chứ không đọc. Khi chỉ có từ khoá, bạn buộc phải dựng câu bằng lời của mình ngay lúc nói. Câu nói ra vì thế tự nhiên hơn, linh hoạt hơn, và bạn có thể nhìn giám khảo nhiều hơn. Nhiều bạn mới lo rằng không viết đủ câu sẽ quên. Thực tế, nếu bạn đã hiểu lập luận của mình, một từ khoá là đủ để gợi lại cả đoạn.

Chia tờ giấy thành các ô cố định

Dùng cùng một bố cục cho mọi trận giúp mắt bạn quen vị trí. Bố cục dưới đây hợp với tờ giấy khổ thường, đặt dọc, cho người nói thứ nhất hoặc thứ hai.

Vùng trên tờ giấyGhi gìChiếm khoảngGhi chú
Dải trên cùngKiến nghị viết tắt, phe, vai nói, câu phân việcMột phần mườiViết trước tiên, không đổi
Ô mở đầuBa bốn từ khoá cho ba mươi giây đầuMột phần mườiĐóng khung để dễ thấy
Hai ô lập luậnKhẳng định, các bước cơ chế, dẫn chứng, tác độngMột nửaMỗi ô một lập luận, đánh số
Ô phản bácĐể trống phần lớn, điền trong lúc nghe đối phươngMột phần nămĐặt bên phải hoặc cuối trang
Ô kếtMột câu cân trọng lượng, một câu chốtMột phần mườiViết sẵn từ lúc chuẩn bị

Vị trí của ô phản bác tuỳ vai. Người nói thứ nhất phe ủng hộ không có gì để phản bác nên có thể bỏ ô này, dành chỗ cho định nghĩa và mô hình. Người nói thứ hai cả hai phe nên đặt ô phản bác ở nửa trên, vì phản bác thường được nói trước lập luận riêng.

Một số bạn thích chia tờ giấy thành hai cột: cột trái cho lập luận của mình, cột phải cho ghi chép lập luận đối phương. Cách này hợp khi bạn vừa phải nghe vừa phải chuẩn bị, như người nói thứ hai và thứ ba. Điều quan trọng không phải bố cục nào, mà là giữ một bố cục nhất quán qua nhiều trận để mắt quen.

Viết từ khoá, không viết câu

Từ khoá tốt là từ đủ để gợi lại cả một bước lập luận. Ví dụ, thay vì viết "học sinh dậy sớm nên thiếu ngủ, thiếu ngủ thì tiết đầu không tập trung", bạn viết "dậy sớm, thiếu ngủ, tiết 1". Ba cụm từ, nối bằng dấu phẩy hoặc mũi tên, đủ để bạn nói lại cả chuỗi. Khi luyện, hãy viết câu đầy đủ một lần rồi gạch dần cho tới khi chỉ còn những từ không thể bỏ.

Ưu tiên ghi danh từ và động từ, bỏ hết từ nối, tính từ. Danh từ cho biết bạn nói về ai, cái gì; động từ cho biết điều gì thay đổi. Phần còn lại bạn tự điền khi nói. Một mẹo khác là viết từ khoá đầu tiên của mỗi bước bằng chữ in hoa hoặc gạch chân, để khi liếc nhanh, mắt dừng đúng chỗ bắt đầu bước.

Có hai thứ nên viết đầy đủ hơn từ khoá: câu khẳng định của mỗi lập luận và câu kết của bài. Câu khẳng định là thứ giám khảo ghi lại, nói sai lệch một chút có thể làm họ hiểu khác ý bạn. Câu kết là thứ bạn nói lúc căng thẳng nhất, khi đồng hồ sắp hết. Có sẵn hai loại câu này trên giấy giúp bạn mở và đóng mỗi phần một cách chắc chắn.

Bộ ký hiệu viết tắt hay dùng

Ký hiệu giúp ghi nhanh trong mười lăm phút chuẩn bị và cả khi nghe đối phương. Mỗi người có thể tự chọn, miễn là nhất quán. Một bộ cơ bản:

  • Mũi tên sang phải: dẫn tới, gây ra. Ví dụ "xe buýt miễn phí, mũi tên, ít xe đưa đón".
  • Mũi tên lên hoặc xuống: tăng hoặc giảm.
  • Dấu bằng gạch chéo: không giống, khác với, dùng khi so sánh.
  • Chữ Đ trong vòng tròn: dẫn chứng; chữ T trong vòng tròn: tác động; chữ C: cơ chế.
  • Dấu hỏi: chỗ đối phương có thể đánh, cần chuẩn bị câu trả lời.
  • Dấu sao: ý quan trọng nhất, nói kỹ nhất nếu thiếu thời gian.
  • Viết tắt hai phe: một chữ cái cho phe mình, một chữ cái cho phe kia, dùng khi ghi lập luận đối phương.

Đừng dùng quá nhiều ký hiệu khi mới bắt đầu. Năm sáu ký hiệu dùng thành thạo tốt hơn hai mươi ký hiệu mà lúc căng thẳng bạn không nhớ nghĩa. Khi luyện ở câu lạc bộ, cả đội nên thống nhất một bộ chung để có thể đọc giấy của nhau khi cần chuyển ghi chú trong trận, nếu thể thức cho phép.

Màu bút cũng là một loại ký hiệu. Nhiều bạn dùng một màu cho lập luận của mình và một màu khác cho phần phản bác viết thêm trong trận, để khi liếc nhìn biết ngay phần nào đã chuẩn bị sẵn, phần nào vừa nghĩ ra.

Ghi mốc thời gian bên lề

Dàn ý tốt còn cho bạn biết khi nào phải chuyển sang phần tiếp theo. Cách đơn giản nhất là ghi mốc thời gian dọc lề trái, ngang mỗi ô. Với bài nói bảy phút, có thể ghi: mở đầu xong ở phút thứ nhất, lập luận một xong ở phút thứ bốn, lập luận hai xong ở phút thứ sáu, kết trong phút cuối. Khi nói, bạn liếc đồng hồ và lề giấy cùng lúc để biết mình nhanh hay chậm.

Các mốc này không cần chính xác tới từng giây. Mục đích là để bạn không dành năm phút cho lập luận đầu rồi phải vội vã lập luận thứ hai trong ba mươi giây. Nếu đến mốc mà chưa xong phần đang nói, hãy nhìn dấu sao: nói nốt ý quan trọng nhất, bỏ phần dẫn chứng phụ, chuyển sang phần tiếp theo.

Thời lượng từng lượt nói khác nhau theo thể thức và theo giải, có nơi năm phút, có nơi bảy hay tám phút, nên hãy đọc điều lệ và điều chỉnh mốc cho phù hợp. Khi luyện ở nhà, bạn có thể chuẩn bị sẵn vài mẫu lề cho các thời lượng hay gặp, rồi chỉ cần chép lại khi vào trận.

Chừa chỗ để chen phản bác trong trận

Lỗi hay gặp khi lập dàn ý là viết kín giấy trong lúc chuẩn bị, để rồi khi đối phương nói, không còn chỗ ghi phản bác. Kết quả là phản bác bị ghi vội vào khoảng trống giữa các dòng, khó đọc, và khi đứng lên nói thì không tìm thấy. Vì vậy ô phản bác phải được để trống từ đầu, và đủ rộng.

Khi nghe đối phương, ghi vào ô phản bác theo dạng hai cột nhỏ: bên trái là lập luận của họ bằng hai ba từ khoá, bên phải là hướng phản bác của bạn, cũng bằng từ khoá. Ví dụ: "phụ huynh lo an toàn" bên trái, "dù vậy một phần vẫn đổi, quy mô vẫn lớn" bên phải. Khi đứng lên, bạn chỉ cần đọc lướt từ trên xuống là có đủ các điểm cần đáp.

Nếu thời gian ít, hãy đánh dấu sao vào một hai phản bác quan trọng nhất ngay khi ghi. Không phải lập luận nào của đối phương cũng cần được trả lời bằng thời gian ngang nhau. Biết trước phản bác nào là ưu tiên giúp bạn không sa vào trả lời những điểm nhỏ rồi bỏ quên điểm lớn.

Mẫu dàn ý cho kiến nghị lùi giờ vào học

Kiến nghị ví dụ: "Trường trung học nên lùi giờ vào học buổi sáng thêm ba mươi phút", người nói thứ nhất phe ủng hộ, bảy phút. Dải trên: "Lùi giờ học 30 phút, ủng hộ, người 1. Phân việc: mình nói học sinh, bạn 2 nói gia đình và giao thông." Ô mở đầu: "sáu giờ sáng, dắt xe, mắt nhắm mắt mở, câu hỏi: học hay ngủ gật?" Ô định nghĩa và mô hình: "trường THCS, THPT, lùi 30 phút, giữ tổng số tiết, áp dụng từ học kỳ sau, thông báo trước."

Ô lập luận một, có dấu sao: khẳng định viết đủ câu "Học sinh tuổi mới lớn ngủ đủ hơn và học tiết đầu tốt hơn". Dưới đó: "C: nhịp ngủ muộn tự nhiên, mũi tên, ngủ muộn dù cố ngủ sớm, mũi tên, dậy sớm là thiếu ngủ. Đ: tiết một, gục bàn. T: mọi học sinh, mỗi ngày, cả năm, nhóm nhà xa nặng nhất." Ô lập luận hai: khẳng định "Học sinh đi đường an toàn hơn", rồi "C: buồn ngủ, phản xạ chậm, mũi tên, nguy cơ va chạm. T: không đảo ngược được."

Ô kết: "Cân: phe kia, phụ huynh đổi giờ đưa đón, vài tuần quen. Phe mình, sức khoẻ và an toàn mỗi ngày, cả năm. Chốt: ba mươi phút đổi lấy một buổi sáng tỉnh táo." Lề trái: "1 phút, 2 phút, 4 phút, 6 phút, 7 phút". Toàn bộ vừa một mặt giấy, khoảng sáu mươi từ khoá. Khi nói, mỗi từ khoá mở ra một hai câu, đủ cho bảy phút mà không phải đọc dòng nào.

Câu hỏi thường gặp

Dàn ý bài nói tranh biện nên dài bao nhiêu?

Gọn trong một mặt giấy là tốt nhất. Một tờ giúp bạn liếc một lần là thấy toàn bộ bài và vị trí mình đang nói, còn nhiều trang buộc bạn lật và dò, khiến người nghe thấy rõ bạn đang tìm chữ.

Nên viết câu đầy đủ hay chỉ từ khoá?

Chủ yếu viết từ khoá, ưu tiên danh từ và động từ. Chỉ nên viết đủ câu cho câu khẳng định của mỗi lập luận và câu kết của bài, vì đó là những câu giám khảo ghi lại và là lúc bạn căng thẳng nhất khi gần hết giờ.

Có nên dùng ký hiệu viết tắt khi ghi dàn ý không?

Nên, nhưng chỉ năm sáu ký hiệu dùng thành thạo như mũi tên cho dẫn tới, mũi tên lên xuống cho tăng giảm, dấu hỏi cho chỗ dễ bị đánh và dấu sao cho ý quan trọng nhất. Cả đội nên thống nhất một bộ chung.

Làm sao biết mình đang nói nhanh hay chậm so với dàn ý?

Ghi mốc thời gian dọc lề trái, ngang mỗi ô của dàn ý. Khi nói, liếc đồng hồ và lề giấy cùng lúc. Nếu tới mốc mà chưa xong, nói nốt ý có dấu sao và chuyển sang phần tiếp theo.

Chỗ ghi phản bác nên đặt ở đâu trên tờ dàn ý?

Để trống một ô đủ rộng ngay từ lúc chuẩn bị, thường ở nửa trên với người nói thứ hai vì phản bác hay được nói trước lập luận riêng. Ghi theo hai cột nhỏ: lập luận đối phương bên trái, hướng phản bác của mình bên phải.

Người mới hay mắc lỗi gì khi viết dàn ý?

Lỗi phổ biến là viết kín giấy bằng câu đầy đủ, không chừa chỗ cho phản bác, không có mốc thời gian, và đổi bố cục mỗi trận. Giữ một bố cục cố định và tập gạch bớt chữ sau mỗi lần luyện giúp khắc phục dần các lỗi này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138