BienGiai.comBiện Giải
Đọc kiến nghị và chuẩn bị

Mười lăm phút chuẩn bị tại chỗ: chia việc trong đội theo từng phút

Chia mười lăm phút chuẩn bị tại chỗ theo từng mốc phút cho đội hai hoặc ba người: đọc kiến nghị, nghĩ ý riêng, chia lập luận, viết dàn ý và chốt trước giờ lên sàn.

Top down photograph of a small round table in a school library with three pairs of hands writing on blank notepads beside a silver kitchen timer, bright daylight

Mười lăm phút chuẩn bị tại chỗ đủ dùng nếu đội chia theo mốc: khoảng hai phút đọc và thống nhất kiến nghị, bốn phút mỗi người nghĩ ý riêng, bốn phút gom và chia lập luận, bốn phút mỗi người viết dàn ý phần của mình, và một phút cuối chốt lại với nhau. Chìa khoá là tách thời gian nghĩ riêng và thời gian bàn chung.

Mười lăm phút là thời gian phổ biến ở thể thức nghị viện Anh; thể thức nghị viện châu Á thường cho dài hơn, khoảng hai mươi lăm đến ba mươi phút, còn mỗi giải có thể quy định khác. Khung dưới đây viết cho mười lăm phút, đội nào có nhiều thời gian hơn thì giãn đều các mốc theo tỷ lệ.

Vì sao phần lớn đội dùng hết thời gian mà vẫn thiếu

Kịch bản quen thuộc: nhận kiến nghị, cả đội chụm đầu bàn ngay. Người nói nhanh nhất đưa ý đầu tiên, mọi người bàn quanh ý đó mất năm phút. Rồi có người nghĩ ra ý khác, lại bàn tiếp. Tới phút mười hai, đội mới nhận ra chưa ai viết dàn ý, người nói đầu còn chưa có định nghĩa. Ba phút cuối là cuộc chạy đua viết vội, và bài nói trên sàn lộn xộn.

Vấn đề không phải đội thiếu ý, mà là đội dùng thời gian tuần tự trong khi có thể dùng song song. Khi ba người cùng nghĩ riêng bốn phút, đội có mười hai phút nghĩ. Khi ba người ngồi nghe một người nói, đội chỉ có bốn phút nghĩ. Bàn chung vẫn cần, nhưng phải sau khi mỗi người đã có nguyên liệu.

Vấn đề thứ hai là không ai giữ đồng hồ. Thời gian trôi rất nhanh khi đang hăng, nên đội cần một người được giao việc nhìn đồng hồ và nhắc chuyển bước. Thường người đó là người nói cuối, vì phần của họ phụ thuộc vào trận đấu nhiều hơn là vào chuẩn bị.

Khung mười lăm phút cho đội ba người

Áp dụng cho thể thức có ba người mỗi đội, như nhiều giải học sinh theo kiểu nghị viện châu Á hoặc World Schools khi có phần chuẩn bị tại chỗ:

Mốc phútCả đội làm gìKết quả cần có
0 đến 2Đọc to kiến nghị, gạch chân từ khoá, mỗi người nói cách hiểu trong một câuCách hiểu thống nhất, ghi ở góc giấy chung
2 đến 6Mỗi người im lặng tự nghĩ: lập luận phe mình, phản bác dự đoán của phe kiaMỗi người có danh sách ý viết tắt
6 đến 10Gom ý, gộp ý trùng, xếp theo độ mạnh, chia lập luận cho người nói thứ nhất và thứ haiHai đến ba lập luận chính, rõ ai nói gì
10 đến 14Người nói một viết định nghĩa, mô hình, lập luận; người nói hai viết phần mở rộng; người nói ba ghi phản bác dự đoán và câu hỏi xen ngangDàn ý một tờ cho mỗi người
14 đến 15Đọc nhanh cho nhau nghe ý chính, kiểm không ai mâu thuẫn aiĐội lên sàn với một câu chuyện chung

Khung này không cứng. Kiến nghị dễ hiểu thì mốc đầu có thể rút còn một phút; kiến nghị lạ thì cần dài hơn. Điều không nên bỏ là bốn phút nghĩ riêng và phút chốt cuối cùng.

Đội hai người ở thể thức nghị viện Anh

Ở thể thức nghị viện Anh, mỗi đội chỉ có hai người và có bốn đội trong phòng. Mười lăm phút vì thế được chia giữa hai người, và việc chia phụ thuộc vào vị trí của đội. Đội mở đầu phải lo định nghĩa và mô hình, nên người nói đầu dành nhiều thời gian hơn cho phần đó. Đội ở nửa sau phải lo phần mở rộng, tức là đóng góp mới so với đội cùng phe ở nửa đầu, nên cần nghĩ nhiều phương án vì không biết đội trước sẽ nói gì.

Một cách chia hay dùng: hai phút đầu đọc kiến nghị chung, năm phút mỗi người tự nghĩ, ba phút bàn và chọn hướng, bốn phút mỗi người viết phần của mình, một phút chốt. Với đội nửa sau, trong năm phút nghĩ riêng nên chuẩn bị ít nhất hai hướng mở rộng khác nhau, để khi đội nửa đầu đã nói mất hướng thứ nhất thì vẫn còn hướng thứ hai.

Đội hai người có lợi thế là bàn nhanh, nhưng dễ rơi vào tình trạng một người áp đảo. Nên có quy ước nhỏ: mỗi người nói hết danh sách ý của mình trước khi người kia bình luận. Quy ước này tốn thêm chừng nửa phút nhưng giữ được ý hay của người ít nói.

Ai làm gì trong lúc chuẩn bị

Người nói thứ nhất. Lo phần nền: định nghĩa, mô hình nếu là kiến nghị chính sách, và hai lập luận đầu tiên. Đây là bài nói được chuẩn bị kỹ nhất vì nó diễn ra trước khi có bất kỳ phản bác nào. Người nói thứ nhất nên viết gần như đủ ý, nhưng vẫn dưới dạng dàn ý, không viết câu hoàn chỉnh.

Người nói thứ hai. Lo phần đào sâu hoặc lập luận thứ ba, đồng thời chuẩn bị sẵn phản bác cho những gì phe kia nhiều khả năng nói. Vì bài nói diễn ra sau khi đã nghe đối phương, người này nên để trống một phần ba tờ giấy cho phản bác ghi ngay trên sàn.

Người nói thứ ba hoặc người tổng kết. Ít cần chuẩn bị nội dung mới nhất, nên làm việc giữ đồng hồ, ghi các phản bác dự đoán, và soạn sẵn vài câu hỏi xen ngang. Trên sàn, người này sẽ là người ghi chép trận kỹ nhất để tổng kết theo các điểm tranh chấp.

Khi đội chỉ có hai người. Gộp vai: người nói đầu lo nền và một phần phản bác dự đoán; người nói sau lo mở rộng và giữ đồng hồ. Dù hai hay ba người, mỗi người đều phải biết toàn bộ câu chuyện của đội, không chỉ phần của mình.

Viết gì lên giấy để nói được

Giấy chuẩn bị không phải để đọc. Một tờ dàn ý dùng được trên sàn thường chỉ có:

  • Một dòng cách hiểu kiến nghị và mô hình viết tắt, ở góc trên.
  • Tên mỗi lập luận trong ba đến sáu chữ, gạch chân, kèm hai ba từ khoá cho cơ chế và một ví dụ.
  • Một dòng tác động: lập luận quan trọng với ai, tới mức nào.
  • Mũi tên nối sang phản bác dự đoán, ghi ngắn bằng ký hiệu riêng của đội.
  • Chỗ trống bên phải để ghi phản bác mới trong lúc nghe đối phương.

Viết câu hoàn chỉnh là lỗi rất hay gặp ở người mới, vì cảm giác viết đủ thì yên tâm hơn. Nhưng lên sàn, người nói sẽ cúi xuống đọc, mất ánh mắt với giám khảo, và không biết chèn phản bác vào đâu. Dàn ý từ khoá buộc người nói phải nói bằng lời của mình, và đó mới là bài nói thuyết phục. Ở câu lạc bộ, nên tập riêng việc chuyển một đoạn văn thành dàn ý từ khoá để quen tay.

Những lỗi làm đội mất thời gian và cách sửa

Cãi nhau về một ý quá lâu. Khi hai người bất đồng về một lập luận, đội dễ mất ba bốn phút chỉ để thuyết phục nhau. Cách sửa: đặt luật “bất đồng quá một phút thì người nói thứ nhất quyết”. Người nói thứ nhất chịu trách nhiệm phần nền nên có quyền chốt; ý bị gạt có thể để dành làm phản bác hoặc dùng ở trận khác.

Chạy theo ý hay nhưng lệch kiến nghị. Có những ý nghe rất sáng nhưng chỉ chạm vào chủ đề, không chạm vào kiến nghị. Trước khi nhận một ý vào danh sách, cả đội hỏi một câu: ý này trả lời câu hỏi lõi của kiến nghị ở chỗ nào. Không trả lời được thì bỏ.

Không chuẩn bị phía bên kia. Nhiều đội chỉ nghĩ cho phe mình, lên sàn mới nghe lập luận đối phương lần đầu. Chỉ cần dành một phần tư thời gian nghĩ riêng để đoán hai lập luận mạnh nhất của phe kia, đội đã có sẵn khung phản bác và đỡ bị bất ngờ.

Người nói sau không có gì mới. Khi toàn bộ lập luận hay đều dồn cho người nói đầu, người nói sau chỉ còn nhắc lại. Lúc chia việc, giữ lại ít nhất một lập luận hoặc một tầng phân tích sâu cho người nói thứ hai, để bài nói của họ có đóng góp riêng.

Những việc nên làm trong một phút cuối

Một phút cuối dễ bị bỏ qua vì ai cũng muốn viết thêm. Đừng bỏ; hãy làm đúng các việc sau:

  1. Người nói thứ nhất đọc thật nhanh định nghĩa và tên các lập luận.
  2. Người nói thứ hai xác nhận phần mình không trùng, nêu một phản bác chính sẽ dùng.
  3. Người nói cuối nhắc một câu chốt của cả đội: vì sao phe mình thắng trận này.
  4. Cả đội kiểm có mâu thuẫn nào không, ví dụ người này nói chính sách áp cho mọi học sinh, người kia lại nói chỉ học sinh trung học.
  5. Thu giấy, đứng dậy, vào phòng đúng giờ.

Câu chốt chung của đội là thứ giúp ba bài nói nghe như một câu chuyện, thay vì ba bài nói rời rạc. Giám khảo rất dễ nhận ra đội nào có câu chuyện chung, và thường đánh giá cao sự nhất quán đó. Muốn làm tốt một phút cuối, cách duy nhất là tập: mỗi buổi câu lạc bộ, chạy ít nhất một vòng chuẩn bị đủ mười lăm phút có bấm giờ thật, rồi xem đội đã chệch mốc nào.

Câu hỏi thường gặp

Chuẩn bị tranh biện tại chỗ thường được bao nhiêu phút?

Thể thức nghị viện Anh thường cho mười lăm phút, nghị viện châu Á và một số giải học sinh cho dài hơn, khoảng hai mươi lăm đến ba mươi phút. Mỗi giải có thể quy định khác nên đội cần đọc điều lệ giải trước.

Có nên bàn chung ngay khi vừa nhận kiến nghị không?

Chỉ nên bàn chung trong một hai phút đầu để thống nhất cách hiểu. Sau đó mỗi người nên nghĩ riêng vài phút, vì nghĩ song song cho đội nhiều ý hơn hẳn so với cả đội cùng nghe một người nói.

Ai nên giữ đồng hồ trong lúc chuẩn bị?

Thường là người nói cuối hoặc người tổng kết, vì phần của họ phụ thuộc vào diễn biến trận nhiều hơn chuẩn bị trước. Người giữ đồng hồ nhắc đội chuyển bước đúng mốc để không ai bị thiếu thời gian viết dàn ý.

Có nên viết sẵn câu hoàn chỉnh để đọc trên sàn không?

Không nên. Viết câu hoàn chỉnh khiến người nói cúi đọc, mất giao tiếp với giám khảo và khó chèn phản bác mới. Dàn ý từ khoá với tên lập luận, cơ chế, ví dụ và tác động là đủ để nói trôi.

Đội hai người chia mười lăm phút thế nào cho hợp lý?

Một cách hay dùng là hai phút đọc chung, năm phút mỗi người nghĩ riêng, ba phút chọn hướng, bốn phút viết phần của mình và một phút chốt. Đội ở nửa sau nên chuẩn bị ít nhất hai hướng mở rộng khác nhau.

Một phút cuối chuẩn bị nên làm gì?

Mỗi người đọc nhanh phần chính của mình, kiểm không có mâu thuẫn và thống nhất một câu chốt chung của đội. Phút này giúp ba bài nói nghe như một câu chuyện liền mạch thay vì những phần rời rạc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138