BienGiai.comBiện Giải
Luyện tập, câu lạc bộ và giải đấu

Xem lại video trận đấu của chính mình: tự nhận xét theo tiêu chí

Cách quay và xem lại video trận tranh biện của chính mình: xem ba lượt mỗi lượt một việc, ghi theo mốc thời gian, tự nhận xét theo tiêu chí và biến nó thành bài tập.

Vietnamese college student in a quiet dormitory room watching a laptop with a blurred blank display, pausing playback with one finger, open notebook beside, over the shoulder view, lamp light

Xem lại video trận đấu của chính mình có ích nhất khi bạn xem ba lượt, mỗi lượt chỉ để ý một việc: lượt đầu nghe nội dung, lượt hai xem cách nói, lượt ba đối chiếu với phần phản bác của đối phương. Xem một lần từ đầu đến cuối thường chỉ để lại cảm giác ngượng với giọng mình mà không rút ra được gì cụ thể. Ghi lại theo mốc thời gian và kết thúc bằng một hai bài tập cho tuần sau mới là phần làm nên tiến bộ.

Bài này hướng dẫn cách quay sao cho đủ dùng, trình tự xem ba lượt, bảng câu hỏi tự nhận xét theo tiêu chí giám khảo thường dùng, cách gỡ băng một đoạn để thấy lỗi diễn đạt, những thứ không nên soi quá kỹ, và chuyện xin phép khi quay người khác. Tự nhận xét ở đây không nhằm tự chấm điểm hay so mình với bạn, mà để tìm điều sửa được.

Quay thế nào cho đủ dùng

Không cần máy quay riêng, một chiếc điện thoại đặt trên giá hoặc tựa vào chồng sách là đủ. Đặt máy ở vị trí gần chỗ giám khảo ngồi, ngang tầm mắt người đứng nói, để bạn thấy được điều giám khảo thấy: ánh mắt có hướng về họ không, tay đặt ở đâu, có cúi đầu đọc giấy nhiều không. Khung hình lấy từ thắt lưng trở lên là vừa, quá xa thì mất nét mặt, quá gần thì không thấy cử chỉ.

Âm thanh quan trọng hơn hình. Nếu phòng vang hoặc có quạt to, đặt máy gần người nói hơn một chút hoặc dùng thêm một điện thoại thứ hai chỉ để ghi âm. Bạn sẽ dành phần lớn thời gian để nghe chứ không phải nhìn, nên một video mờ mà nghe rõ có ích hơn một video đẹp mà âm thanh lẫn tiếng ồn.

Nên quay cả trận chứ không chỉ lượt của mình, vì phần nhận xét quan trọng nằm ở chỗ đối chiếu: đối phương nói gì trước bạn, bạn có trả lời đúng điều đó không, sau bạn họ phản bác gì. Nếu chỉ quay lượt mình, bạn chỉ xem được cách nói mà không xem được chiến thuật. Trước khi quay, hỏi ý kiến giáo viên phụ trách và mọi người trong phòng; phần quyền riêng tư nói kỹ ở cuối bài.

Xem ba lượt, mỗi lượt một việc

Thói quen hiệu quả là để video nghỉ ít nhất nửa ngày rồi mới xem, khi cảm xúc của trận đã lắng. Sau đó xem theo trình tự:

  1. Lượt một, chỉ nghe nội dung. Quay màn hình đi hoặc tắt hình, chỉ nghe. Ghi lại dàn ý thực tế của bài nói: bạn đã nói mấy lập luận, mỗi lập luận có khẳng định, cơ chế, tác động không, có phản bác ai không. So dàn ý thực tế với tờ giấy chuẩn bị; chỗ khác nhau là chỗ bạn quên hoặc lạc.
  2. Lượt hai, chỉ xem cách nói. Bật hình, có thể tắt tiếng một đoạn để chỉ xem cử chỉ. Đếm số lần nhìn xuống giấy trong một phút, để ý tay có lặp một động tác không, đứng có lắc lư không. Bật tiếng lại và nghe tốc độ, tiếng đệm, những câu bị bỏ lửng.
  3. Lượt ba, xem cả trận. Xem lượt của đối phương trước bạn và sau bạn. Tự hỏi: lập luận nào của họ bạn chưa trả lời, câu hỏi xen ngang nào bạn trả lời lạc, đối phương đã phản bác bạn ở điểm nào mà đồng đội sau chưa đỡ.
  4. Chốt. Từ ba lượt xem, chọn tối đa hai điểm cần sửa và một điểm muốn giữ. Viết vào sổ luyện tập kèm mốc thời gian trong video để lần sau xem lại đúng đoạn đó.

Ba lượt nghe có vẻ tốn thời gian, nhưng một lượt nói bảy phút thì ba lượt chỉ mất khoảng hai mươi lăm phút kể cả ghi chép. Còn lượt ba xem cả trận thì có thể tua nhanh phần của người khác, chỉ dừng ở các đoạn có liên quan tới bạn.

Bảng câu hỏi tự nhận xét theo tiêu chí

Giám khảo thường nhìn trận đấu theo ba nhóm: nội dung, cách nói, chiến thuật. Bảng dưới chuyển các nhóm đó thành câu hỏi bạn tự hỏi khi xem. Trả lời bằng có, chưa, hoặc ghi chú ngắn; không cần cho điểm.

NhómCâu hỏi tự hỏiDấu hiệu làm tốt
Nội dungMỗi lập luận đã giải thích vì sao điều đó xảy ra chưa?Có ít nhất hai bước nối từ hành động tới kết quả
Nội dungĐã nói ai chịu tác động và tác động lớn tới mức nào chưa?Nêu nhóm người cụ thể và mức độ, không chỉ "xã hội"
Cách nóiNgười nghe lần đầu có theo kịp cấu trúc bài không?Có câu báo trước số ý, có câu chuyển ý rõ
Cách nóiTốc độ và tiếng đệm có làm khó nghe không?Ngắt nghỉ ở từ khoá, ít tiếng "à, ừm" lặp
Chiến thuậtĐã trả lời lập luận mạnh nhất của đối phương chưa?Phản bác điểm chính trước, chi tiết sau
Chiến thuậtĐã cân vì sao phe mình nặng hơn chưa?Có câu so sánh trực tiếp hai lập luận đối nghịch
Chiến thuậtThời gian chia có hợp lý không?Phần quan trọng không bị dồn vào ba mươi giây cuối

Bảng này dùng tốt nhất khi đối chiếu qua nhiều trận: trận này "chưa" ở dòng cân trọng lượng, trận sau đã "có" là một tiến bộ rõ. Đừng đối chiếu bảng của mình với bảng của bạn cùng đội; mỗi người có điểm xuất phát khác nhau, và mục đích là theo dõi chính mình.

Gỡ băng một đoạn: cách thấy lỗi diễn đạt rõ nhất

Có những lỗi tai không bắt được vì tai quen giọng mình. Cách lộ ra nhanh nhất là gỡ băng, tức là chép lại nguyên văn một đoạn khoảng một phút, kể cả tiếng đệm và câu bỏ dở. Khi nhìn thấy trên giấy, bạn sẽ ngạc nhiên vì số câu không có động từ chính, số lần lặp "thì là", "kiểu như", và những câu dài ba bốn mệnh đề mà người nghe không thể giữ trong đầu.

Chọn đoạn để gỡ băng là đoạn bạn thấy quan trọng nhất, thường là phần giải thích cơ chế của lập luận chính. Sau khi chép, viết lại đoạn đó thành phiên bản gọn: mỗi câu một ý, động từ rõ, bỏ tiếng đệm. Rồi đọc to phiên bản gọn hai lần và nói lại không nhìn giấy. Lần sau gặp kiến nghị tương tự, cách diễn đạt gọn ấy đã sẵn trong đầu.

Một số người dùng công cụ chuyển giọng nói thành chữ để gỡ băng nhanh. Cách đó tiện, nhưng nên đọc lại và sửa tay, vì công cụ thường tự bỏ tiếng đệm và tự thêm dấu câu, làm đoạn văn gọn hơn thực tế. Mục đích ở đây là thấy bài nói đúng như người nghe đã nghe, kể cả chỗ vụng.

Những thứ không nên soi quá kỹ

Giọng nghe lạ. Ai nghe giọng mình qua máy cũng thấy lạ, vì bình thường mình nghe giọng qua cả xương sọ. Đó không phải lỗi cần sửa. Chỉ sửa khi giọng quá nhỏ, quá nhanh hoặc đều đều đến mức người nghe khó theo.

Giọng vùng miền. Giám khảo đánh giá sự rõ ràng, không đánh giá phương ngữ. Chỉ cần những từ khoá được phát âm rõ để người vùng khác hiểu là đủ.

Một hai câu vấp. Người nói giỏi cũng vấp. Điều cần xem là sau khi vấp bạn có lấy lại mạch nhanh không, chứ không phải đếm số lần vấp.

Ngoại hình và trang phục. Miễn trang phục gọn gàng phù hợp với quy định của giải, những chuyện như kiểu tóc hay dáng đứng tự nhiên không đáng tốn thời gian xem lại. Năng lượng dành cho nội dung và chiến thuật có lợi hơn nhiều.

Biến nhận xét thành bài tập cho tuần sau

Một buổi xem lại chỉ có giá trị khi nó thay đổi buổi tập tiếp theo. Mỗi điểm cần sửa nên được chuyển thành một bài tập có thể làm trong mười lăm phút. Ví dụ, nếu bạn phát hiện mình hay quên nói tác động, bài tập là mỗi ngày nói hai phút về một kiến nghị và bắt buộc kết mỗi lập luận bằng câu "điều này quan trọng với … vì …". Nếu bạn nhìn giấy quá nhiều, bài tập là nói theo một tấm thẻ chỉ có năm từ khoá.

Sau khoảng hai tuần, quay lại một trận tập và xem riêng điểm đó. Nếu đã cải thiện, gạch khỏi danh sách và chọn điểm tiếp theo trong sổ. Cách làm từng điểm một chậm hơn cảm giác muốn sửa mọi thứ, nhưng thực tế nhanh hơn, vì mỗi lần chỉ có một thói quen mới phải hình thành.

Nếu có huấn luyện viên hoặc anh chị trong câu lạc bộ, gửi kèm mốc thời gian của hai đoạn bạn muốn được góp ý thay vì gửi cả video. Người góp ý sẽ trả lời nhanh và cụ thể hơn, và bạn cũng tôn trọng thời gian của họ.

Quyền riêng tư khi quay và chia sẻ video trận đấu

Video trận đấu có hình và giọng của người khác: đồng đội, đối phương, giám khảo, khán giả. Trước khi quay, hỏi giáo viên phụ trách hoặc ban tổ chức xem có được phép không, và báo cho mọi người trong phòng. Nhiều giải có quy định riêng về ghi hình, có giải chỉ cho quay lượt của chính đội mình. Với học sinh nhỏ tuổi, việc quay và lưu video nên có sự đồng ý của phụ huynh theo cách nhà trường hướng dẫn.

Video để tự học thì giữ trong máy hoặc trong thư mục riêng của đội, không đăng lên mạng xã hội. Nếu muốn chia sẻ một đoạn làm tư liệu cho câu lạc bộ, cắt chỉ phần của mình, hoặc xin phép rõ ràng những người xuất hiện trong khung. Không bao giờ chia sẻ đoạn một bạn nói vấp hay bị bối rối để làm trò cười; điều đó đi ngược tinh thần tôn trọng của tranh biện và có thể làm bạn ấy tổn thương lâu dài.

Khi không còn dùng, xoá những video có người khác. Thói quen này đơn giản nhưng giữ được lòng tin trong câu lạc bộ, điều cần thiết để mọi người thoải mái để máy quay chạy trong các buổi tập sau.

Câu hỏi thường gặp

Có nên quay video trận tranh biện để xem lại không?

Nên, vì video cho bạn thấy và nghe bài nói đúng như giám khảo đã thấy. Chỉ cần điện thoại đặt gần chỗ giám khảo, quay cả trận để đối chiếu, và hỏi ý kiến giáo viên hoặc ban tổ chức trước khi quay.

Xem lại video trận tranh biện như thế nào cho hiệu quả?

Xem ba lượt, mỗi lượt một việc: lượt đầu chỉ nghe nội dung, lượt hai xem cách nói, lượt ba xem cả trận để đối chiếu với phần phản bác của đối phương. Cuối cùng chốt tối đa hai điểm sửa và một điểm giữ.

Tự nhận xét bài nói tranh biện theo tiêu chí nào?

Theo ba nhóm giám khảo thường dùng: nội dung (cơ chế, tác động), cách nói (cấu trúc dễ theo, tốc độ, tiếng đệm) và chiến thuật (trả lời lập luận mạnh nhất, cân trọng lượng, chia thời gian). Trả lời có hoặc chưa, không cần cho điểm.

Gỡ băng bài nói là gì và có cần không?

Gỡ băng là chép nguyên văn một đoạn bài nói, kể cả tiếng đệm và câu bỏ dở. Việc này giúp thấy lỗi diễn đạt mà tai không bắt được; chỉ cần làm với một đoạn khoảng một phút quan trọng nhất.

Nghe giọng mình trong video thấy lạ có phải lỗi không?

Không. Ai nghe giọng mình qua máy cũng thấy lạ vì bình thường nghe qua cả xương sọ. Chỉ cần sửa khi giọng quá nhỏ, quá nhanh hoặc đều đều đến mức người nghe khó theo.

Có được đăng video trận tranh biện lên mạng xã hội không?

Chỉ khi có sự đồng ý của những người xuất hiện trong video và quy định của giải hay trường cho phép; với học sinh nhỏ tuổi cần thêm đồng ý của phụ huynh. Video để tự học nên giữ riêng và xoá khi không còn dùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138