BienGiai.comBiện Giải
Trình bày trên sàn

Run khi vào trận tranh biện: giữ giọng vững từ lúc nhận kiến nghị

Run khi tranh biện là phản ứng bình thường. Mẹo thực hành theo từng mốc: lúc nhận kiến nghị, trong mười lăm phút chuẩn bị, lúc chờ gọi tên và khi đứng nói.

Three Vietnamese students huddled around a small round table in a school corridor, sticky notes and pencils scattered, one taking a slow breath, morning light through tall windows

Run khi vào trận tranh biện là phản ứng bình thường của cơ thể trước một việc quan trọng, kể cả người thi nhiều năm vẫn run. Mục tiêu không phải hết run mà là giữ được giọng và mạch ý trong lúc run, và việc đó làm được bằng những thao tác cụ thể ở từng mốc: lúc nghe kiến nghị, lúc chuẩn bị, lúc chờ gọi tên và giây đầu tiên đứng lên.

Bài này viết cho học sinh, sinh viên đang tập tranh biện, ở mức mẹo thực hành trên sàn. Nếu cảm giác lo âu kéo dài nhiều ngày, ảnh hưởng tới ăn ngủ hay việc học, đó là chuyện cần nói với người lớn tin cậy, thầy cô phụ trách hoặc chuyên viên tư vấn tâm lý của trường, chứ không phải chuyện tự xử lý bằng vài mẹo.

Run trong tranh biện khác run khi thuyết trình ở chỗ nào

Khi thuyết trình, bạn thường có cả tuần để chuẩn bị, biết trước nội dung, và người nghe hiếm khi đứng lên chất vấn giữa chừng. Tranh biện khác ở ba điểm khiến cảm giác run dồn dập hơn. Thứ nhất, nhiều trận chỉ cho khoảng mười lăm đến ba mươi phút chuẩn bị tại chỗ, nên bạn bước lên với một bài nói còn rất mới. Thứ hai, đối phương có thể đứng lên hỏi xen ngang. Thứ ba, có người ngồi đó ghi chép và chấm từng lập luận.

Hiểu điều này giúp bạn bớt tự trách. Run không có nghĩa là bạn kém hơn người khác hay chưa hợp với tranh biện. Nó chỉ có nghĩa là bạn đang ở trong một hoàn cảnh mà hầu như ai cũng run. Điều khác nhau giữa người mới và người có kinh nghiệm là người có kinh nghiệm đã có sẵn vài thao tác để dùng khi run tới, nên run không làm họ mất mạch.

Một điều nữa đáng biết: cảm giác run thường lên cao nhất ở ba thời điểm, là lúc nghe công bố kiến nghị, lúc ngồi chờ ngay trước khi được gọi tên, và mười giây đầu sau khi đứng lên. Qua mười giây đầu, phần lớn người nói thấy dịu dần vì đầu óc đã bận với nội dung. Vì vậy các mẹo bên dưới tập trung vào đúng những mốc này.

Lúc nghe kiến nghị: làm ngay một việc nhỏ

Viết kiến nghị ra giấy ngay. Khi chủ toạ đọc kiến nghị, hãy viết nguyên văn ra giấy dù sau đó sẽ có bản in. Việc chép tay cho đầu óc một nhiệm vụ cụ thể thay vì để nó chạy theo câu “chết rồi, đề khó quá”.

Gạch chân chủ thể và hành động. Ngay dưới dòng kiến nghị, gạch chân ai làm và làm gì. Đây là bước đầu của việc đọc kiến nghị, và cũng là cách kéo bạn từ cảm xúc sang phân tích trong vòng chưa tới một phút.

Đừng nhìn quanh xem đội khác phản ứng ra sao. Thấy đội bên kia gật gù hay tự tin dễ làm bạn chùn lại. Họ có thể cũng đang run như bạn. Mắt nhìn tờ giấy của đội mình.

Nói một câu với đồng đội. Một câu ngắn kiểu “Mình chia việc như đã tập nhé” đủ để cả đội cùng vào nhịp. Đội có thói quen bắt đầu chuẩn bị bằng cùng một câu, cùng một cách chia việc, sẽ ít hoảng hơn khi gặp đề lạ.

Nhớ rằng đối phương nhận cùng một kiến nghị. Đề khó với bạn thì cũng khó với họ. Kiến nghị lạ là thử thách chung của cả phòng, không phải điều bất lợi riêng cho đội mình.

Trong thời gian chuẩn bị: viết sẵn phần dễ run nhất

Cách giảm run hiệu quả nhất trong lúc chuẩn bị là viết gần như nguyên văn ba câu mở đầu và câu chốt cuối bài. Đây là hai chỗ dễ khựng nhất: câu mở vì tim đang đập mạnh, câu chốt vì đồng hồ đang báo hết giờ. Phần giữa bài nói theo dàn ý, nhưng hai đầu thì nên chắc chữ.

Thứ hai là chia thời gian chuẩn bị có mốc rõ ràng và cử một người trong đội giữ giờ. Cảm giác “không kịp” là một nguồn run lớn. Khi biết chắc phút thứ mấy phải xong dàn ý, phút thứ mấy viết thẻ, đầu óc bớt đuổi theo đồng hồ.

Thứ ba là chừa ra một hai phút cuối cùng không viết thêm gì. Dùng khoảng đó để đọc nhẩm phần mở, xếp thẻ theo thứ tự, uống ngụm nước. Nhiều bạn viết tới giây cuối, rồi đứng lên với tờ giấy đầy chữ chưa đọc lại lần nào, và chính sự lộn xộn đó làm run tăng lên.

Cuối cùng, viết chữ to, ít chữ. Khi run, mắt khó đọc dòng chữ nhỏ dày đặc. Thẻ có ít chữ, mỗi ý một dòng, cho phép bạn liếc một lần là thấy ý tiếp theo. Một tấm thẻ dễ nhìn là một chỗ dựa khi đầu óc trống rỗng trong giây lát.

Lúc ngồi chờ gọi tên: thở và đặt chân

Đây là lúc nhiều người thấy tim đập nhanh nhất, nhất là khi phải nghe hai ba bài nói trước. Dưới đây là chuỗi thao tác ngắn, làm được ngay tại bàn mà không ai để ý:

  1. Đặt hai bàn chân phẳng xuống sàn, cảm nhận sức nặng của cơ thể trên ghế. Việc này kéo chú ý về hiện tại.
  2. Thở ra dài hơn hít vào: hít vào đếm thầm bốn, thở ra đếm thầm sáu. Làm ba đến năm lượt. Hơi thở ra dài giúp nhiều người thấy dịu xuống.
  3. Tiếp tục ghi chép bài nói của đối phương. Có việc cho tay làm và có thêm ý để đáp, hai lợi ích cùng lúc.
  4. Ngay trước khi được gọi, đọc thầm câu mở đầu một lần.
  5. Khi đứng lên, đi chậm hơn bình thường một chút tới vị trí nói, đặt thẻ xuống, nhìn giám khảo, rồi mới cất lời.

Bước cuối nghe đơn giản nhưng nhiều bạn bỏ qua: vừa đứng lên đã nói ngay khi chưa tới vị trí. Hai ba giây đứng yên trước khi nói không làm mất thời gian đáng kể, vì đồng hồ thường bắt đầu chạy khi bạn cất lời, và chúng cho bạn một nhịp thở trọn vẹn. Luật về thời điểm bắt đầu tính giờ có thể khác giữa các giải, nên hỏi người bấm giờ trước trận.

Khi đã đứng nói mà giọng vẫn run

Chậm lại và hạ giọng một chút. Giọng run thường đi kèm nói nhanh và giọng bị đẩy lên cao. Chủ động nói chậm hơn và trầm hơn một nấc giúp giọng ổn lại. Giám khảo cũng ghi được nhiều hơn, nên bạn không mất gì.

Tay run thì đặt thẻ xuống. Thẻ rung trong tay làm chính bạn thấy run hơn. Đặt thẻ lên bục hoặc cầm bằng cả hai tay sát người.

Đừng nói ra rằng mình đang run. Người nghe thường không nhận ra bạn run nhiều như bạn tưởng. Nói “mình hơi run” chỉ khiến họ để ý tới điều đó.

Bám vào cấu trúc. Khi đầu óc trống, đọc to nhãn của phần tiếp theo trên thẻ: “Sang phần thứ hai.” Cấu trúc kéo bạn đi tiếp kể cả khi cảm xúc chưa ổn.

Coi câu hỏi xen ngang là chuyện bình thường. Nếu thấy chưa đủ vững để nhận câu hỏi, có thể từ chối lịch sự ở thời điểm đó và nhận ở ý sau. Từ chối một câu không phải là thua.

Nhìn vào một gương mặt bình thản. Trong phòng thường có ít nhất một người nghe có vẻ chăm chú và bình thản, có thể là một giám khảo hoặc người bấm giờ. Ở câu đầu tiên, nói với người đó. Cảm giác đang nói với một người, thay vì với cả căn phòng, làm nhiều bạn dịu xuống nhanh hơn. Sau vài câu, chuyển ánh mắt sang các giám khảo khác như bình thường.

Sau trận: đừng để một lần run thành nỗi sợ lâu dài

Một trận nói vấp, quên ý hay giọng run suốt bài dễ để lại cảm giác xấu hổ kéo dài nhiều ngày. Nếu không được gỡ ra, cảm giác đó biến thành nỗi sợ trước trận kế tiếp, và vòng run lại nặng thêm. Vì vậy việc làm ngay sau trận cũng quan trọng như việc làm trước trận.

Hãy tách hai thứ ra: điều đã xảy ra với bài nói, và đánh giá về bản thân. “Mình quên lập luận thứ hai ở phút thứ năm” là một quan sát có thể sửa. “Mình không hợp với tranh biện” là một kết luận vội từ một lần vấp. Khi ghi lại sau trận, chỉ ghi loại câu thứ nhất, kèm một việc cụ thể sẽ làm khác ở trận sau, ví dụ ghi nhãn từng phần to hơn trên thẻ.

Nhờ đồng đội hoặc người phụ trách câu lạc bộ chỉ ra một điểm làm tốt trước khi nói điểm cần sửa. Điều này không phải để an ủi, mà vì người vừa run thường chỉ nhớ những chỗ hỏng và bỏ qua những chỗ đã giữ được, như câu mở rõ ràng hay một lần trả lời câu hỏi xen ngang gọn gàng.

Cuối cùng, nhớ rằng trong một giải có nhiều vòng, mỗi vòng là một trận mới với kiến nghị mới và giám khảo mới. Một bài nói không như ý ở vòng đầu không quyết định cả giải. Uống nước, ăn nhẹ, đọc lại danh sách cách làm đã hiệu quả với mình, rồi bước vào vòng sau.

Luyện quen với cảm giác run trước khi vào giải

Cách bền nhất để run không làm mình mất mạch là đã từng nói trong lúc run nhiều lần. Ở câu lạc bộ, có thể tạo những buổi luyện có chút áp lực: mời thêm vài người lạ ngồi nghe, cho người bấm giờ gõ tín hiệu thật nghiêm, cho đội bạn hỏi xen ngang nhiều hơn bình thường. Mỗi lần như vậy, cơ thể quen dần với cảm giác ấy và học được rằng run rồi vẫn nói tiếp được.

Một bài tập nhỏ khác là nói ngẫu hứng một phút về một kiến nghị vừa bốc thăm, không có thời gian chuẩn bị. Bài tập này không nhằm nói hay, mà nhằm tập đứng lên khi chưa sẵn sàng. Sau vài chục lần, cái giật mình khi nghe một kiến nghị lạ sẽ nhẹ đi.

Sau mỗi trận, ghi lại một dòng: lúc nào run nhất, đã làm gì, có hiệu quả không. Sau một thời gian, bạn sẽ có danh sách cách làm hợp với chính mình, vì mỗi người dịu xuống theo một cách khác nhau.

Giáo viên và người phụ trách câu lạc bộ nên giữ không khí buổi luyện tôn trọng: góp ý vào bài nói, không chê người, không so sánh bạn này với bạn kia, không chấm điểm hay xếp hạng học sinh trước lớp. Một nơi an toàn để nói vấp là điều kiện để học sinh dám bước lên lần sau.

Câu hỏi thường gặp

Run khi tranh biện có phải do mình không hợp với tranh biện không?

Không. Run là phản ứng bình thường trước một việc quan trọng, người thi lâu năm vẫn run. Khác nhau là người có kinh nghiệm đã có sẵn vài thao tác như thở ra dài, viết sẵn câu mở, bám vào cấu trúc bài nói để giữ mạch khi run tới.

Làm sao để giọng không run khi bắt đầu nói?

Viết sẵn ba câu mở gần như nguyên văn, đọc nhẩm một lần trước khi được gọi, đứng yên hai ba giây ở vị trí nói rồi mới cất lời. Nói chậm và trầm hơn bình thường một nấc ở phần đầu cũng giúp giọng ổn định nhanh hơn.

Đang nói thì đầu óc trống rỗng phải làm sao?

Liếc xuống thẻ và đọc to nhãn của phần tiếp theo, ví dụ “sang phần thứ hai”. Cấu trúc bài nói sẽ kéo bạn đi tiếp. Một khoảng lặng ngắn trong lúc tìm ý không làm giám khảo trừ điểm nhiều như bạn nghĩ.

Uống nước có giúp đỡ run không?

Một ngụm nước trước khi đứng lên giúp miệng bớt khô, nhiều người thấy dễ nói hơn. Đây là việc nhỏ, không thay được việc chuẩn bị và luyện tập. Hỏi trước ban tổ chức xem có được mang nước vào phòng thi không.

Khi nào cảm giác lo lắng cần nói với người lớn?

Khi lo âu kéo dài nhiều ngày, ảnh hưởng tới giấc ngủ, ăn uống, việc học, hoặc khiến bạn né tránh mọi hoạt động có nói trước người khác. Lúc đó hãy nói với cha mẹ, thầy cô phụ trách hoặc chuyên viên tư vấn tâm lý của trường để được hỗ trợ phù hợp.

Có nên từ chối hết câu hỏi xen ngang khi đang run không?

Có thể từ chối lịch sự một câu khi chưa vững, rồi nhận một câu ở thời điểm vừa xong một ý. Ở các thể thức có câu hỏi xen ngang, từ chối tất cả có thể bất lợi, nên luyện trước với đồng đội để quen nhận và trả lời gọn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138