BienGiai.comBiện Giải
Thể thức và luật thi

Thể thức World Schools: kiến nghị chuẩn bị trước và chuẩn bị tại chỗ

World Schools có hai đội ba người, lượt chính tám phút, lượt tổng kết bốn phút, xen kẽ trận kiến nghị chuẩn bị trước và trận chuẩn bị tại chỗ một giờ.

A team of five Vietnamese students huddled around a library table with stacks of closed books and highlighters, one student pointing at a notebook, overhead angle, bright morning window light

Thể thức World Schools có hai đội, mỗi đội ba người nói (đội đăng ký có thể đến năm thành viên), mỗi lượt chính tám phút, sau đó có hai lượt tổng kết bốn phút. Điểm riêng của thể thức này là giải đấu xen kẽ hai loại trận: kiến nghị công bố trước nhiều tuần để các đội nghiên cứu, và kiến nghị công bố tại chỗ với khoảng một giờ chuẩn bị, không có mạng, không có người hướng dẫn. Giám khảo thường chấm theo ba phần: cách nói, nội dung, chiến thuật.

Thể thức này được thiết kế cho học sinh trung học, nên nhiều giải học sinh trong nước và các giải giao lưu quốc tế dùng nó hoặc một bản chỉnh sửa của nó. Bài dưới giải thích trình tự, sự khác nhau giữa hai loại kiến nghị, cách giám khảo cho điểm và cách một đội nên chuẩn bị cho từng loại. Chi tiết có thể khác giữa các giải; điều lệ của giải luôn là căn cứ cuối cùng.

Trình tự và thời gian trong một trận

Hai phe gọi là phe ủng hộ (proposition) và phe phản đối (opposition). Ba người nói của mỗi đội lên lần lượt, xen kẽ hai phe.

LượtNgười nóiThời gian thường gặpGhi chú
1Người thứ nhất phe ủng hộ8 phútĐịnh nghĩa, mô hình, lập luận đầu
2Người thứ nhất phe phản đối8 phútĐáp định nghĩa, phản bác, lập luận
3Người thứ hai phe ủng hộ8 phútPhản bác, vá, lập luận tiếp
4Người thứ hai phe phản đối8 phútPhản bác, vá, lập luận tiếp
5Người thứ ba phe ủng hộ8 phútChủ yếu phản bác, gom điểm tranh chấp
6Người thứ ba phe phản đối8 phútChủ yếu phản bác, gom điểm tranh chấp
7Tổng kết phe phản đối4 phútNgười thứ nhất hoặc thứ hai
8Tổng kết phe ủng hộ4 phútKết thúc trận

Trong sáu lượt chính, câu hỏi xen ngang được phép sau phút đầu và trước phút cuối; lượt tổng kết không có câu hỏi xen ngang. Người thứ ba thường được phép đưa một chút phân tích mới để làm rõ phản bác, nhưng không nên mở hướng lập luận mới; lượt tổng kết thì hoàn toàn không đưa ý mới. Ba thành viên còn lại trong đội năm người không nói trong trận nhưng được tham gia chuẩn bị và có thể thay vai ở trận khác.

Kiến nghị chuẩn bị trước: nghiên cứu sâu nhưng đừng học thuộc

Với loại kiến nghị này, ban tổ chức công bố đề từ vài tuần trước giải. Đội có thời gian đọc tài liệu, phỏng vấn người hiểu chuyện, viết dàn ý cho cả hai phía, vì đội vẫn không biết mình sẽ đứng phía nào cho đến khi bốc thăm hoặc xem lịch. Một đội chỉ chuẩn bị phía mình thích là đội nhận rủi ro rất lớn.

Cái bẫy của kiến nghị chuẩn bị trước là học thuộc. Khi có nhiều thời gian, học sinh dễ viết bài nói hoàn chỉnh rồi đọc lại trên bục. Giám khảo World Schools chú ý cách nói khá nhiều, và bài đọc thuộc thường mất điểm ở phần này. Nặng hơn, bài viết sẵn không phản ứng được với những gì đối phương vừa nói, nên phần phản bác yếu đi.

Cách chuẩn bị tốt hơn là làm một hồ sơ chung của đội: các định nghĩa có thể gặp, ba bốn lập luận mạnh mỗi phía, các phản bác đoán trước cho từng lập luận, các ví dụ đã kiểm nguồn. Mỗi người nói giữ dàn ý trên thẻ, không giữ bài viết. Các buổi tập nên tập phản bác nhiều hơn tập bài chính: một người đọc to lập luận của phía kia, người còn lại có ba mươi giây để đáp. Ghi rõ nguồn của mọi số liệu trong hồ sơ, vì đối phương có thể hỏi lại ngay trên sàn.

Kiến nghị chuẩn bị tại chỗ: một giờ không mạng

Kiến nghị tại chỗ được công bố khoảng một giờ trước trận. Ở nhiều giải, đội chỉ được dùng tài liệu in sẵn hạn chế như từ điển, không thiết bị có mạng, không người hướng dẫn vào phòng. Một nhịp làm việc phổ biến như sau.

  1. Mười phút đầu: mỗi người tự nghĩ. Đọc kiến nghị, viết các bên bị ảnh hưởng, lập luận cả hai phía, không bàn.
  2. Mười lăm phút tiếp: gộp và thống nhất hướng. Chọn định nghĩa, mô hình hoặc lập trường, chọn hai ba lập luận chính, gạch những ý trùng.
  3. Mười phút: dựng phản bác đoán trước. Với mỗi lập luận mạnh nhất của phía kia, có ít nhất một câu đáp.
  4. Mười phút: chia vai. Ai nói lập luận nào, ai tổng kết. Người thứ ba nhận phần “gom trận” và chuẩn bị khung câu hỏi tranh chấp.
  5. Mười lăm phút cuối: từng người viết dàn ý và nói thử nhỏ một lượt. Thành viên không nói trong trận nghe và góp ý.

Đội năm người có lợi thế ở trận tại chỗ: hai thành viên không nói có thể đóng vai phía kia, liên tục hỏi khó để ba người nói chuẩn bị phản bác. Cũng vì không có mạng, vốn hiểu biết chung của cả đội quyết định nhiều. Thói quen đọc tin đều đặn theo chủ đề là cách chuẩn bị lâu dài cho loại trận này.

Giám khảo cho điểm theo ba phần như thế nào

Ở nhiều giải theo khuôn World Schools, điểm mỗi lượt nói chia ba phần: cách nói (style) khoảng bốn phần mười, nội dung (content) khoảng bốn phần mười, chiến thuật (strategy) khoảng hai phần mười; lượt tổng kết tính theo cùng tỉ lệ nhưng thang một nửa. Tổng điểm của đội quyết định đội thắng trận. Một số giải không cho điểm chi tiết mà giám khảo chỉ quyết định đội thắng và nhận xét.

Cách nói không chỉ là giọng hay. Nó gồm nói rõ, tốc độ vừa phải, giao tiếp bằng mắt, cấu trúc dễ theo. Nội dung là chất lượng lập luận và phản bác: có cơ chế không, có dẫn chứng không, có trả lời được phía kia không. Chiến thuật là chọn đúng chỗ để đánh, chia thời gian hợp lý, giữ vai đúng việc (người thứ ba không mở hướng mới, người tổng kết không phản bác vụn).

Với học sinh, điều quan trọng không phải con số mà lời nhận xét. Giám khảo tốt giải thích phần nào làm đội thắng và mỗi người có thể làm gì tốt hơn. Giáo viên dẫn đội nên ghi lại các nhận xét này sau mỗi trận, gom theo ba phần để thấy đội đang yếu ở đâu, thay vì so điểm giữa các thành viên với nhau.

Những khác biệt người mới hay nhầm khi chuyển từ thể thức khác

Người thứ ba không phải người chốt kiểu nghị viện. Ở World Schools, người thứ ba vẫn có tám phút đầy đủ và được kỳ vọng phản bác rất sâu. Họ có thể đưa thêm phân tích nhỏ, nhưng không nên mở lập luận mới.

Kiến nghị chuẩn bị trước không có nghĩa là được trích tài liệu dài. Đọc nguyên đoạn trích trên bục làm mất điểm cách nói và tốn thời gian. Nói lại bằng lời mình, nêu nguồn ngắn gọn.

Mô hình được kỳ vọng rõ hơn. Vì có thời gian chuẩn bị dài, giám khảo đòi mô hình chi tiết hơn với kiến nghị chuẩn bị trước. Mô hình mơ hồ dễ bị đánh.

Câu hỏi xen ngang là phần của chiến thuật. Đội không hỏi xen ngang suốt trận thường bị đánh giá thấp ở phần tham gia. Đội hỏi dồn dập đến mức làm phiền cũng bị nhắc.

Phân công trong đội năm người

Ba người nói của từng trận. Không cố định cả giải. Đội nên có ít nhất hai người tập được vai thứ nhất, hai người tập được vai thứ ba, để thay đổi theo kiến nghị: người hiểu chủ đề môi trường được xếp nói thứ nhất ở trận đó, sang trận kinh tế thì nhường chỗ.

Người giữ hồ sơ. Một thành viên chịu trách nhiệm hồ sơ kiến nghị chuẩn bị trước: chép gọn lập luận, phản bác, dẫn chứng có ghi nguồn, sắp theo phía. Khi đội cần tìm một ví dụ trong lúc tập, người này biết nó nằm ở đâu.

Người đóng vai phía kia. Trong buổi tập và trong giờ chuẩn bị tại chỗ, một hai thành viên không nói trận đó đóng vai đối phương, hỏi những câu khó nhất có thể. Vai này nghe có vẻ phụ nhưng thường là người giúp đội thắng.

Người bấm giờ và ghi chép khi tập. Ghi lại mỗi người nói bao lâu cho từng phần, chỗ nào bị hỏi mà trả lời lúng túng. Những ghi chép này giá trị hơn cảm giác “hôm nay nói ổn” của chính người nói.

Nguyên tắc chung. Phân công theo việc, không theo “ai giỏi hơn”. Trong đội học sinh, việc xoay vai còn giúp không ai bị gắn nhãn là người dự bị mãi mãi, và cả đội hiểu được việc của nhau.

Lịch chuẩn bị một kiến nghị biết trước trong ba tuần

Khi giải công bố kiến nghị chuẩn bị trước, đội có vài tuần. Lịch dưới đây là một gợi ý cho đội học sinh tập sau giờ học, mỗi tuần hai đến ba buổi.

  1. Tuần một: hiểu đề và đọc rộng. Thống nhất các cách định nghĩa có thể gặp, mỗi người đọc một mảng (người bị ảnh hưởng, chi phí, kinh nghiệm nơi khác đã làm), ghi nguồn rõ.
  2. Tuần một, cuối tuần: dựng hai bản đồ lập luận. Một cho phía ủng hộ, một cho phía phản đối, mỗi bản ba bốn lập luận kèm cơ chế.
  3. Tuần hai: tập phản bác. Mỗi buổi chọn một lập luận mạnh nhất của phía kia, cả đội tìm cách đáp, chọn câu đáp ngắn nhất mà vẫn đủ.
  4. Tuần hai, cuối tuần: trận tập đủ tám lượt ở cả hai phía. Mời người ngoài đội làm giám khảo nếu được.
  5. Tuần ba: tinh chỉnh và nghỉ. Sửa mô hình, rút gọn dàn ý, tập lượt tổng kết; hai ngày trước giải không thêm tài liệu mới, chỉ ôn lại.

Đừng dùng hết ba tuần cho đọc tài liệu. Đội đọc nhiều mà ít tập nói thường vào trận với hồ sơ dày nhưng phản ứng chậm. Một tỉ lệ dễ nhớ là nửa thời gian đọc và dựng lập luận, nửa còn lại nói thành tiếng.

Câu hỏi thường gặp

World Schools có bao nhiêu người trong một đội?

Đội đăng ký thường có từ ba đến năm thành viên, nhưng mỗi trận chỉ ba người nói. Thành viên còn lại được tham gia chuẩn bị, đóng vai phía kia khi tập, và được xếp lên nói ở những trận sau tuỳ đội phân công.

Mỗi lượt nói trong World Schools dài bao lâu?

Lượt chính thường tám phút, lượt tổng kết bốn phút. Các giải dành cho học sinh nhỏ tuổi hơn có thể rút ngắn còn năm hoặc sáu phút; con số chính xác luôn nằm trong điều lệ của giải bạn dự.

Kiến nghị chuẩn bị tại chỗ trong World Schools có được dùng điện thoại không?

Thường là không. Phần lớn giải cấm thiết bị có mạng, chỉ cho dùng tài liệu in hạn chế như từ điển, và không cho người hướng dẫn vào phòng chuẩn bị.

Ai được nói lượt tổng kết trong World Schools?

Người nói thứ nhất hoặc thứ hai của đội, không phải người thứ ba. Phe phản đối tổng kết trước, phe ủng hộ tổng kết sau cùng, và lượt này không được đưa lập luận mới.

Tiêu chí chấm World Schools gồm những gì?

Ở nhiều giải, điểm chia ba phần là cách nói, nội dung và chiến thuật, với tỉ lệ thường gặp khoảng bốn, bốn và hai phần mười. Có giải chỉ quyết định thắng thua kèm nhận xét, không cho điểm chi tiết.

Có nên viết sẵn bài nói cho kiến nghị chuẩn bị trước?

Không nên viết để đọc. Hãy làm hồ sơ lập luận và dàn ý trên thẻ, rồi tập nói và tập phản bác. Bài đọc thuộc mất điểm cách nói và không phản ứng được với đối phương.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138