BienGiai.comBiện Giải
Thể thức và luật thi

Thể thức nghị viện Anh: bốn đội, tám vai nói và cách giám khảo xếp đội

Thể thức nghị viện Anh có bốn đội hai người, tám lượt nói bảy phút, hai đội cùng phe vẫn phải hơn nhau. Bài giải thích từng vai và cách giám khảo xếp đội.

Eight university students in four pairs seated at separate desks in a lecture hall, one standing to speak, a judge writing on a clipboard in the back row, overhead view, cool daylight

Thể thức nghị viện Anh (British Parliamentary) có bốn đội, mỗi đội hai người, chia đều về hai phe: hai đội chính phủ ủng hộ kiến nghị, hai đội đối lập phản đối. Tám người nói lần lượt, mỗi người thường bảy phút, kiến nghị công bố trước trận khoảng mười lăm phút. Cuối trận, giám khảo không chỉ chọn phe thắng mà xếp cả bốn đội từ thứ nhất đến thứ tư, nên hai đội cùng phe vẫn phải hơn nhau.

Đây là thể thức phổ biến ở các giải sinh viên trên thế giới và cũng hay gặp ở các giải sinh viên trong nước. Nó khó với người mới vì vai của đội thứ hai mỗi phe rất đặc biệt. Bài dưới đi qua từng vai, cách giám khảo cân nhắc, và những lỗi đội mới hay mắc. Thời gian và chi tiết luật có thể khác giữa các giải, nên luôn đọc điều lệ của giải bạn dự.

Bốn đội, tám vai nói và thứ tự lên bục

Bốn đội ngồi thành bốn góc: hai đội “mở màn” (opening) ngồi phía trước, hai đội “khép lại” (closing) ngồi phía sau. Thứ tự nói xen kẽ giữa phe chính phủ và phe đối lập.

LượtVaiĐộiViệc chính
1Thủ tướngChính phủ mở mànĐịnh nghĩa kiến nghị, mô hình, hai lập luận đầu
2Lãnh đạo đối lậpĐối lập mở mànĐáp định nghĩa, phản bác, lập luận của đội
3Phó thủ tướngChính phủ mở mànVá lập luận đội mình, phản bác, thêm ý
4Phó lãnh đạo đối lậpĐối lập mở mànTương tự phía đối lập
5Thành viên chính phủChính phủ khép lạiĐưa phần mở rộng: hướng mới cho phe
6Thành viên đối lậpĐối lập khép lạiĐưa phần mở rộng cho phe đối lập
7Người chốt chính phủChính phủ khép lạiTổng kết trận, nhấn phần mở rộng của đội mình
8Người chốt đối lậpĐối lập khép lạiTổng kết trận phía đối lập

Mỗi lượt thường bảy phút. Phút đầu và phút cuối là thời gian được bảo vệ, không ai được hỏi xen ngang; khoảng giữa thì người của phe kia được đứng lên xin hỏi. Thông lệ là mỗi người nói nhận một đến hai câu hỏi. Không có lượt tổng kết riêng như nghị viện châu Á: chính hai người chốt (lượt bảy và tám) làm việc tổng kết.

Đội mở màn: đặt nền cho cả trận

Hai đội mở màn giống phần đầu của một trận hai phe thông thường. Thủ tướng phải định nghĩa kiến nghị đủ rõ và công bằng: nói ai làm gì, trong phạm vi nào. Với kiến nghị “Chính quyền nên cấm quảng cáo đồ ăn nhanh nhắm vào trẻ em”, thủ tướng cần nói cấm ở kênh nào (truyền hình, mạng xã hội, quanh trường học), “trẻ em” là dưới bao nhiêu tuổi, ai giám sát. Định nghĩa càng mơ hồ, đối lập càng dễ đánh và các đội sau càng khó xây tiếp.

Lãnh đạo đối lập đáp lại định nghĩa: chấp nhận nếu hợp lý, nói rõ chỗ không hợp lý nếu có, rồi phản bác và đưa lập luận. Hai phó lượt ba và bốn có việc khó hơn: vừa vá những chỗ đội mình bị đánh, vừa đánh tiếp, vừa đưa thêm lập luận còn thiếu.

Điểm cần nhớ: đội mở màn có lợi thế là được đặt nền, nhưng cũng chịu rủi ro là nói sớm. Những gì họ nói ở phút đầu trận có thể bị lấn át bởi một hướng phân tích sâu hơn ở nửa sau. Vì vậy đội mở màn giỏi thường cố đưa lập luận rộng và vững, để đội khép lại cùng phe khó tìm được gì “mới hơn” mà vẫn quan trọng hơn.

Đội khép lại và phần mở rộng: chỗ người mới hay sai nhất

Đội khép lại vào trận khi nửa đầu đã nói gần hết những ý dễ thấy. Họ phải ủng hộ cùng phe với đội mở màn, không được phản lại đồng minh, nhưng lại phải hơn đội mở màn trong mắt giám khảo. Cách duy nhất là đưa ra phần mở rộng (extension): một hướng phân tích mới, đủ khác để được tính là đóng góp riêng, và đủ quan trọng để làm thay đổi cách nhìn trận.

Phần mở rộng có thể là một nhóm người bị ảnh hưởng chưa ai nói tới, một cơ chế sâu hơn giải thích vì sao lập luận cũ đúng, hoặc một cách cân trọng lượng mới. Với kiến nghị cấm quảng cáo đồ ăn nhanh nhắm vào trẻ em, nếu đội mở màn đã nói về sức khoẻ trẻ, đội khép lại có thể mở hướng về quyền của phụ huynh trong việc nuôi dạy con không bị chen ngang, hoặc về trách nhiệm của doanh nghiệp với khách hàng chưa đủ tuổi tự quyết.

Lỗi hay gặp: đội khép lại nhắc lại lập luận của đội mở màn với giọng hay hơn và gọi đó là mở rộng. Giám khảo thường không tính. Lỗi thứ hai là “dao găm sau lưng” (knifing), tức đội khép lại nói điều mâu thuẫn với đội mở màn cùng phe. Đây là lỗi nặng, vì nó làm cả phe yếu đi. Người chốt (lượt bảy, tám) không đưa lập luận mới hoàn toàn mà tổng kết trận, nhưng tổng kết theo cách làm nổi phần mở rộng của đội mình.

Giám khảo xếp bốn đội như thế nào

Khác với trận hai phe, kết quả nghị viện Anh là một thứ tự: đội nhất, nhì, ba, tư. Nhiều giải quy ra điểm đội (thường là ba, hai, một, không) để cộng qua các vòng, kèm điểm cá nhân cho người nói. Giám khảo không tách rời từng đội mà so từng cặp: đội A có thuyết phục hơn đội B không, và vì sao. Họ so cả hai đội cùng phe với nhau, không chỉ đội phe này với đội phe kia.

Giám khảo được dặn đánh giá như một người nghe có hiểu biết thông thường, theo dõi tin tức nhưng không phải chuyên gia. Họ không dùng kiến thức riêng để tự lấp lỗ hổng cho đội nào, và không thưởng cho lập luận chỉ vì nó đúng với quan điểm cá nhân của họ. Lập luận nào bị đánh mà không ai vá thì bị coi là yếu đi; lập luận không ai đánh vẫn phải được giải thích đủ thì mới có trọng lượng.

Thường có một tổ giám khảo (một chủ toạ và vài thành viên) bàn với nhau sau trận rồi chủ toạ nhận xét miệng. Phần nhận xét nên giải thích lý do xếp đội, chỉ ra chỗ quyết định. Với học sinh, giáo viên dẫn dắt nên tập trung vào lý do và góp ý cách làm tốt hơn, tránh biến kết quả xếp đội thành nhãn dán cho cá nhân.

Kinh nghiệm cho từng vị trí khi mới làm quen

Khi là đội mở màn chính phủ. Dành hẳn vài phút đầu chuẩn bị để thống nhất định nghĩa và mô hình. Một mô hình gọn, rõ giúp cả bốn đội tranh luận đúng chỗ, và giám khảo nhớ bạn là đội dựng trận.

Khi là đội mở màn đối lập. Đừng chỉ phản bác thủ tướng. Bạn cần dựng một hai lập luận riêng đủ vững để đội đối lập khép lại phía sau khó vượt.

Khi là đội khép lại. Trong mười lăm phút chuẩn bị, đoán trước đội mở màn cùng phe sẽ nói gì, rồi chọn hướng mở rộng ít khả năng trùng nhất. Chuẩn bị hai phần mở rộng phòng khi cái đầu bị lấy mất.

Khi là người chốt. Kể lại trận theo hai ba câu hỏi lớn, ví dụ “trẻ em có thật sự bị ảnh hưởng” và “ai nên chịu trách nhiệm”. Ở mỗi câu, nói rõ vì sao phe mình thắng và vì sao đội mình là đội làm điều đó rõ nhất.

Về câu hỏi xen ngang. Đội khép lại nên đứng lên hỏi trong nửa đầu trận, vì đó là cách duy nhất để giám khảo nghe tiếng mình trước lượt năm. Câu hỏi hay có thể gieo trước phần mở rộng.

Mười lăm phút chuẩn bị của một đội hai người

Ở nghị viện Anh, mỗi đội chuẩn bị riêng, không được bàn với đội cùng phe. Hai người chỉ có mười lăm phút nên cần một nhịp làm việc cố định, tập nhiều lần đến mức không phải nghĩ.

  1. Phút 0–2: đọc kiến nghị và xác định vị trí. Mình là đội nào, nói lượt mấy, ai nói trước ai. Đội mở màn và đội khép lại chuẩn bị theo hai hướng khác hẳn nhau.
  2. Phút 2–6: mỗi người tự nghĩ trong im lặng. Viết nhanh các bên bị ảnh hưởng, các lập luận hai phía, không bàn vội. Bàn ngay từ đầu dễ khiến cả hai chạy theo ý người nói to hơn.
  3. Phút 6–10: gộp và chọn. Đội mở màn chọn định nghĩa, mô hình và hai ba lập luận mạnh nhất. Đội khép lại liệt kê những gì đội mở màn cùng phe nhiều khả năng sẽ nói, gạch đi, rồi chọn hướng mở rộng từ phần còn lại.
  4. Phút 10–13: chia việc. Ai nói gì, ai đứng lên hỏi xen ngang vào lượt nào. Người nói sau giữ một phần thời gian để phản bác những gì chưa đoán được.
  5. Phút 13–15: mỗi người viết dàn ý bài của mình. Chỉ ý chính và ví dụ, không viết thành câu dài.

Nhịp này không phải luật, chỉ là cách tập phổ biến. Điều quan trọng là cả hai người biết rõ phút thứ mấy phải dừng bàn để viết dàn ý. Đội nào bàn đến phút cuối thường vào trận với ý hay nhưng bài nói rời rạc, và với bảy phút một mình trên bục, sự rời rạc lộ ra rất nhanh.

Có nên cho học sinh trung học thi thể thức này

Nghị viện Anh là thể thức đẹp nhưng nặng với người mới: chỉ hai người một đội, mỗi người bảy phút, lại phải nghĩ cả chuyện hơn đồng minh. Học sinh trung học lần đầu thi thường thấy lượt năm và sáu rất khó, dễ rơi vào nhắc lại. Các câu lạc bộ thường cho học sinh làm quen với thể thức ba người mỗi phe trước, khi đã quen phản bác và quản lý thời gian mới chuyển sang bốn đội.

Một cách tập trung gian là chơi đủ tám vai nhưng rút thời gian mỗi lượt còn bốn đến năm phút và tăng thời gian chuẩn bị lên hai mươi lăm phút. Giáo viên có thể dừng sau lượt bốn, hỏi cả phòng “đội khép lại nên mở rộng hướng nào”, rồi mới cho trận chạy tiếp. Cách này giúp học sinh thấy phần mở rộng là một thao tác có thể tập, không phải năng khiếu.

Cuối cùng, vì giám khảo xếp cả bốn đội, buổi tập nên dành thời gian nói vì sao đội này hơn đội kia ở từng cặp, thay vì chỉ công bố thứ tự. Học sinh học được nhiều nhất từ lý do, không phải từ con số.

Câu hỏi thường gặp

Thể thức nghị viện Anh có bao nhiêu người?

Có bốn đội, mỗi đội hai người, tổng cộng tám người nói. Hai đội thuộc phe chính phủ ủng hộ kiến nghị, hai đội thuộc phe đối lập phản đối; mỗi phe có một đội mở màn và một đội khép lại.

Mỗi người nói bao lâu trong nghị viện Anh?

Thông lệ là bảy phút mỗi lượt, phút đầu và phút cuối không được hỏi xen ngang. Một số giải học sinh rút xuống năm phút, nên kiểm tra điều lệ của giải trước khi tập.

Phần mở rộng trong nghị viện Anh là gì?

Là đóng góp riêng của đội khép lại: một hướng phân tích mới, nhóm người bị ảnh hưởng mới hoặc cơ chế sâu hơn, vẫn cùng phe với đội mở màn nhưng không lặp lại họ. Không có phần mở rộng rõ, đội khép lại khó được xếp trên.

Đội khép lại có được phản bác đội mở màn cùng phe không?

Không nên. Nói điều mâu thuẫn với đồng minh được gọi là đâm sau lưng và thường bị đánh giá rất thấp. Đội khép lại được phát triển sâu hơn, bổ sung, nhưng không được phủ nhận lập trường đội mở màn.

Giám khảo nghị viện Anh chấm theo tiêu chí nào?

Giám khảo so từng cặp đội xem đội nào thuyết phục hơn một người nghe có hiểu biết thông thường, dựa trên lập luận được giải thích, phản bác và cân trọng lượng. Họ không dùng kiến thức riêng để bù chỗ thiếu cho đội nào.

Học sinh mới có nên thi thể thức nghị viện Anh?

Có thể, nhưng thường nên làm quen thể thức ba người mỗi phe trước. Khi đã vững phản bác và chia thời gian, chuyển sang nghị viện Anh với lượt nói rút ngắn sẽ đỡ ngợp hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138